Παρασκευή, 4 Ιουλίου 2008

Το μεγαλείο της Πορτογαλίας

Αντόνιο Λόμπο Αντούνες , εκδ. Καστανιώτης,μτφ. Αθηνά Ψύλλια.



Της θάλασσας Ήρωες,
ευγενικέ λαέ
Έθνος γενναίο και αθάνατο,
Ορθώστε σήμερα και πάλι
Το μεγαλείο της Πορτογαλίας!
Μεσ' από την αχλύ της μνήμης
Η φωνή των ένδοξων προγόνων σου
Ω Πατρίδα , ακούγεται
Αυτή που στη νίκη θα σ' οδηγήσει.
Στ' άρματα , στ' άρματα,
Για την Πατρίδα να παλέψουμε!
Στα κανόνια απέναντι
ας προελάσουμε , ας προελάσουμε.
(Από τον εθνικό ύμνο της Πορτογαλίας)





Η Πορτογαλία ήταν ένας από τους τελευταίους αποικιοκράτες της σύγχρονης εποχής. Αγκόλα ,Μοζαμβίκη , Γουινέα-Μπισάου , Πράσινο Ακρωτήρι ... Αποσύρθηκε απ' αυτές με την πτώση του Σαλαζαρικού καθεστώτος και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας το 1974 κι αφού πάλεψε με νύχια και με δόντια να τις κρατήσει για πολλά χρόνια.Οι Πορτογάλοι υπήρξαν από τους πιο αιμοσταγείς αποικιοκράτες.Διαβάζοντας στο διαδίκτυο για τις ωμότητες και τις σφαγές που διέπραξαν ένιωθα ότι έμπαινα σ' ένα εφιαλτικό τοπίο μιας Αφρικής πολύ διαφορετικής απ' αυτήν που ίσως φανταζόμαστε .
























Οι εξεγέρσεις στην Αγκόλα ξεκίνησαν το 1961 με αφορμή τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των Αφρικανών σκλάβων στις βαμβακοφυτείες της πορτογαλοβελγικής εταιρίας Κότονανγκ.Εξέγερση που πνίγηκε στο αίμα όπως άλλωστε και όλες οι επόμενες που κράτησαν έως το 1974 . Υπήρξαν περιπτώσεις που οι Πορτογάλοι αφάνισαν ολόκληρα χωριά .


Μετά την απόσυρσή τους ξεκίνησε ένας εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στις διάφορες υποκινούμενες από ξένες χώρες οργανώσεις που κράτησε έως το 2004.
Αφορμή γι' αυτή την κάθοδο στην κόλαση της Αγκόλας στάθηκε το εξαιρετικό μυθιστόρημα του Αντόνιο Λόμπο Αντούνες , που υπηρέτησε εκεί ως γιατρός (1971-73) .Μια αφορμή να γνωρίσω κάποιες σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης Πορτογαλικής ιστορίας ...
Αλήθεια , υπάρχει κάποιο έθνος που να μην έχει σκοτεινές σελίδες στην ιστορία του ;


Ο τίτλος του "Το μεγαλείο της Πορτογαλίας" μας εισάγει με τρόπο τραγικά ειρωνικό στον εφιάλτη που βιώνουν όλοι οι χαρακτήρες του έργου.
Καθώς οι Πορτογάλοι εγκαταλείπουν την Αγκόλα κι αρχίζει ο εμφύλιος σπαραγμός , η Ιζίλντα , τελευταία μιας γενιάς αποικιοκρατών φυγαδεύει τα τρία της παιδιά στη Λισαβόνα ενώ η ίδια παραμένει πεισματικά εκεί για να διαφυλάξει το υποστατικό , τη φυτεία και τις αναμνήσεις της.





Το μυθιστόρημα ξετυλίγεται μέσω διαδοχικών μονολόγων , των τριών παιδιών που βρίσκονται στη Λισαβόνα και της μάνας που προσπαθεί να επιβιώσει στην Αγκόλα. Με αυτόν τον τρόπο παρακολουθούμε όλη την ιστορία αυτής της αντιπροσωπευτικής οικογένειας των αποικιοκρατών καθώς οι αναμνήσεις τους διαχέονται στο παρόν της αφήγησης τους. Διαβάζοντάς το έχεις την αίσθηση ότι μπαίνεις σ' ένα μινωικό λαβύρινθο , μόνο που εδώ , ο Μινώταυρος που καραδοκεί δεν είναι ένας αλλά πολλοί κι ο μίτος που οδηγεί στην έξοδο (Λισαβόνα) , στην ουσία σε βυθίζει σ' ένα είδος χειμερίας νάρκης όπου είσαι αναγκασμένος ακόμη και στα όνειρά σου να δέχεσαι τις επισκέψεις του Μινώταυρου.


"Ο πατέρας μου συνήθιζε να λέει πως αυτό που είχαμε έρθει να βρούμε στην Αφρική δεν ήταν το χρήμα ούτε η εξουσία αλλά οι μαύροι χωρίς χρήμα και χωρίς καμία εξουσία που θα μας έδιναν την ψευδαίσθηση του χρήματος και της εξουσίας τα οποία στην πραγματικότητα και να τα είχαμε δεν θα τα είχαμε γιατί στην Πορτογαλία ήμασταν μετά βίας ανεκτοί, αποδεκτοί με περιφρόνηση , και μας κοίταζαν όπως κοιτάζαμε εμείς τους Μπαϊλούντο που δούλευαν για λογαριασμό μας κι επομένως κατά κάποιον τρόπο ήμασταν οι μαύροι των άλλων ακριβώς όπως οι μαύροι είχαν κι εκείνοι τους δικούς τους μαύρους κι εκείνοι τους δικούς τους σε διαδοχικά σκαλιά που κατέβαιναν μέχρι το πάτο της αθλιότητας, ακρωτηριασμένοι,λεπροί ,σκλάβοι σκλάβων, σκύλοι...καταλήξαμε να αγαπάμε την Αφρική με το πάθος του αρρώστου για την αρρώστια που τον διαμελίζει...κι έτσι μια μέρα όσοι δεν γίνουν λίπασμα για τη φιστικιά διαμελισμένοι στα σοκάκια και στα σκαλιά των σπιτιών θα επιστρέψουν στην Πορτογαλία διωγμένοι μέσω των Αγκολέζων από τους Αμερικανούς , τους Ρώσους , τους Γάλλους , τους Άγγλους που δεν μας δέχονται εδώ για να φτάσουμε στη Λισαβόνα όπου ούτε εκεί θα μας δέχονται..."


Η γραφή του Αντούνες είναι δύσκολη και απαιτεί την αυτοσυγκέντρωση του αναγνώστη.Η αφήγησή του έχει μια "άγρια" ομορφιά και μια δύναμη που σε συνεπαίρνει για να σε εκσφενδονίσει στο χάος της Ιστορίας.Η δομή του μυθιστορήματος είναι μουσική:Φράσεις,προτάσεις έως και ολόκληροι παράγραφοι επαναλαμβάνονται σαν μουσικά μοτίβα δημιουργώντας μια μουσική αίσθηση.Άλλωστε κι ολόκληρο το έργο δίνει την εντύπωση μιας πένθιμης συμφωνίας. Ο Αντόνιο Λόμπο Αντούνες συνέθεσε με έξοχο τρόπο το Ρέκβιεμ της "Μεγάλης Πορτογαλίας".










Σημείωση:Στη πρώτη φωτογραφία είναι το μνημείο των Ανακαλύψεων στην Λισαβόνα.Η δεύτερη, κάτω από το χάρτη της Αγκόλας ,είναι από τις εκεί πολεμικές επιχειρήσεις των Πορτογάλων.(17/20)

6 σχόλια:

Pellegrina είπε...

ΑΥΤΟ μάλιστα! Τέτοια μου αρέσουν! (και τέτοια μου θυμίζουν οτι ζούμε σε χώρα που για να διαβάσεις βιβλίο πρέπει να το αγοράσεις. Δεν είναι μόνο για τα λεφτά. Είναι που όλο αυτό πάει μαζί με μια αντίληψη ιδιωτικότητας (συσσώρευση τόμων σε ράφια στο σπίτι) με την οποία δεν συμφωνούμε όλοι. Πού είναι οι (πλούσιες, ενημερωμένες, δανειστικές) βιβλιοθήκες; Πού είναι η ηλεκτρονική ανάγνωση (επί πληρωμή, έστω)
Πάντως αυτό ΝΑΙ, όχι ο τζιτζιφιόγκος! (ξέρειςποιος)

osr είπε...

έτσι για να μην υπάρχουν και ψευδαισθήσεις για τον ρόλο που έπαιζαν μέχρι πρόσφατα οι "πολιτισμένοι" ευρωπαίοι στον κόσμο

Μέχρι το 1974 είχαν αποικίες και σκλάβους!!!! ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ!

το χονγκ κονγκ φυσικά μέχρι το 1999 ήταν αγγλική αποικία!

ο νοων νοήτω και για την αποικία της Κύπρου


νάσαι καλά για τις πληροφορίες που μας έδωσες

ναυτίλος είπε...

Προς pellegrina... επιτέλους εδώ σε βρήκα ...

ναυτίλος είπε...

Προς osr ... και το Μακάο στην Κίνα μέχρι το 1990 ήταν πορτογαλική αποικία ...

Christoforos είπε...

Αν σου άρεσε το "Μεγαλείο της Πορτογαλίας" θα σου σύστηνα ανεπιφύλακτα το "Εγχειρίδιο των Ιεροεξεταστών" (μαζί με το "Η φυσική τάξη των πραγμάτων" και το "Μεγαλέιο" είναι νομίζω τα μοναδικά βιβλία του Αντούνες που κυκλοφορούν στα ελληνικά).
Στο ίδιο στυλ αλλά με θεματικό επίκεντρο την ίδια την Πορτογαλία μετά την επανάσταση των γαρυφάλλων. Η ξεχωριστή -μουσική όπως εύσοτχα την ονόμασες- μανιέρα του Αντούνες στα καλύτερα της.

Stratos Fountoulis είπε...

Αγαπητέ Ναυτίλε, αυτό επέλεξα σήμερα για τις Στάχτες.

Ευχαριστώ πολύ!