Πέμπτη, 1 Ιανουαρίου 2015

Αναγνώσματα του 2014

Γ' Μέρος: Μη λογοτεχνικά έργα


1. Έρικ Χόμπσμπαουμ: Η εποχή των αυτοκρατοριών (1875-1914), εκδ. ΜΙΕΤ, μτφ. Κωστούλα Σκλαβενίτη.
Το τρίτο έργο στη σειρά από το magnum opus του σπουδαίου αυτού ιστορικού. Η αφήγησή του όπως πάντα γλαφυρή. Η εισαγωγή του (ουβερτούρα) αναπάντεχα εντυπωσιακή. Ένα από τα σπουδαιότερα έργα ιστορίας που διάβασα ποτέ!

2. Έρικ Χόμπσμπαουμ: Η εποχή των άκρων (1914-1991), εκδ. Θεμέλιο, μτφ. Γιάννης Καπετανγιάννης. Ένα ακόμα αριστουργηματικό έργο ιστορίας, με το οποίο ολοκληρώνεται η τετραλογία.
"Ο κόσμος μας κινδυνεύει είτε να εκραγεί είτε να καταρρεύσει εκ των έσω, γι' αυτό πρέπει να αλλάξει. Δε γνωρίζουμε πού πάμε. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι η ιστορία μας έφερε εδώ που είμαστε σήμερα καθώς και το γιατί μας έφερε. Ένα πράγμα μόνο είναι σαφές. Ότι εάν η ανθρωπότητα θέλει να έχει ένα αναγνωρίσιμο μέλλον δεν μπορεί να συνεχίσει να παρατείνει το παρελθόν ή το παρόν. Το δε τίμημα της αποτυχίας, με άλλα λόγια η εναλλακτική λύση απέναντι στην ανάγκη αλλαγής της κοινωνίας, θα είναι το έρεβος".
Η κατακλείδα της τετραλογίας από τον History man!
 
 
 
 
3. Φίλιπο ντε Στράτα: Λίβελος κατά της τυπογραφίας, εκδ. ΜΙΕΤ, μτφ. Αντιγόνη Φιλιπποπούλου. Κι όμως υπάρχουν κάποιοι που στις απαρχές της τυπογραφίας διαμαρτύρονταν και έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου για την εξαφάνιση την εξαφάνιση της τέχνης του γραφέα...
 
4. Δ. Ν. Μαρωνίτης: 24+2 Ιλιαδικές παρομοιώσεις, εκδ. Άγρα. Το όνομα του συγγραφέα τα λέει όλα!
 
5. Σοπενάουερ: Περί ανάγνωσης και βιβλίων, εκδ. Άγρα, μτφ. Γιάννης Καλιφατίδης. Εξαιρετική έκδοση και αριστουργηματικοί οι στοχασμοί του Γερμανού φιλόσοφου. Και προπάντων πάντα επίκαιροι!
 
 

6. Ζίγκμουντ Φρόυντ: Ο ποιητής και η φαντασίωση, εκδ. Πλέθρον, μτφ. Γιώργος Σαγκριώτης. Μια εξαιρετική διάλεξη περί ποίησης!
 
7. Οκτάβ Μιρμπώ: Η απεργία των ψηφοφόρων, εκδ. Άγρα, μτφ. Ανδρέας Στάικος. Ένα βιβλιαράκι έργο τέχνης! Αυτά που γράφει ο Μιρμπώ το 1888 θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν γραφτεί και σήμερα. Επίκαιρο και λόγω των επικείμενων εκλογών. Ένας σημαντικός συγγραφέας που παραμένει σχετικά άγνωστος στη χώρα μας...
 
 
 
8. Ζίγκμουντ Μπάουμαν: Παράπλευρες απώλειες, εκδ. 21ου, μτφ. Εύα Παραδέλλη. Ο αειθαλής Πολωνός στοχαστής δεν παύει να αναλύει με οξυδέρκεια τα προβλήματα της εποχής μας. Εξαιρετικό το κεφάλαιο: Οι ξένοι είναι κίνδυνος... είναι όντως;
 
"Η σπορά του φόβου παράγει πλούσιες σοδειές στην πολιτική και στο εμπόριο και το δέλεαρ μιας τέτοιας σοδειάς εμπνέει τους κυνηγούς πολιτικού και εμπορικού κέρδους να μετατρέπουν όλο και περισσότερη γη σε φυτείες φόβου..."


Καλή χρονιά σε όλους!




Τα αναγνώσματα του 2014

Μέρος Β΄: Ελληνική λογοτεχνία


1. Αλέξανδρος Στεφανίδης: Το χάδι, εκδ. Άγρα. Αφηγήματα γύρω από την παιδική και εφηβική ηλικία του συγγραφέα. Ελλειπτική και λιτή αφήγηση. Το καλύτερο από τα τρία αυτοβιογραφικά βιβλία που διάβασα το 2014 και αφορούσε τις σχέσεις του αφηγητή με τη μητέρα του. (15/20)
 
2. Κωνσταντίνος Τζαμιώτης: Η συνάντηση, εκδ. Ίνδικτος. Μια καλογραμμένη νουβέλα. Η πρώτη, αν δεν απατώμαι, του συγγραφέα. Εμφανείς οι κεντροευρωπαϊκές επιρροές. Ένα βιβλίο που θα μπορούσε να έχει γραφτεί στις αρχές του εικοστού αιώνα από έναν γνωστό Ούγγρο ή Αυστριακό δημιουργό. (15/20)
 
3. Ανδρέας Εμπειρίκος: Ταξίδι στη Ρωσία, εκδ. Άγρα. Το διάβασα πηγαίνοντας στη Μόσχα. Ενδιαφέρον ημερολόγιο ταξιδιού εμπλουτισμένο με έξοχες φωτογραφίες του συγγραφέα σε μια θαυμάσια έκδοση.
 
 
 
 
4. Αλέξανδρος Κυπριώτης: Μ' ένα καλά ακονισμένο μαχαίρι, εκδ. Ίνδικτος. Μια αξιόλογη συλλογή διηγημάτων. Ανάμεσά τους υπάρχουν κάποια εξαιρετικά! (15/20)
 
5. Γιάννης Αστερής: Νουθεσία ημιόνου, εκδ. Ίνδικτος. Από τα πιο καλά ελληνικά μυθιστορήματα που διάβασα μέσα στο 2014! Ο Αστερής είναι ταλαντούχος και γράφει με τόλμη. Πρωτότυπο το θέμα αλλά και έξοχη η γραφή του! Εμφανής η επιρροή του Μπέρνχαρντ. (16/20)
 
6. Χάρης Βλαβιανός: το αίμα νερό, εκδ. Πατάκης. Μέσα από την κλειδαρότρυπα παρακολουθούμε στιγμιότυπα από τη ζωή του συγγραφέα και τη σχέση του με τους γονείς του. Διαβάζεται με ενδιαφέρον αλλά δε νομίζω ότι επιτυγχάνει τους φιλόδοξους στόχους του. (13/20)
 
 
 
 
7. Αύγουστος Κορτώ: Το βιβλίο της Κατερίνας, εκδ. Πατάκης. Το πιο αδύναμο βιβλίο του '14. Ξεκινάει καλά και παραμένει ενδιαφέρον έως το πρώτο 1/3. Υπήρξαν μάλιστα κάποιες ιδιαίτερα ξεκαρδιστικές σκηνές. Μετά όμως (από την εγκυμοσύνη της Κατερίνας) γίνεται τόσο ρηχό και μέτριο που μετά δυσκολίας το ολοκλήρωσα. Ήταν το πρώτο βιβλίο του Κορτώ που διάβασα... Αναμφίβολα πρόκειται περί λογοτεχνίας. Ο Κορτώ δεν είναι ούτε Δημουλίδου ούτε Μαντά ούτε Νταν Μπράουν, τους οποίους δεν θεωρώ λογοτέχνες. Μόνο που το μυθιστόρημά του είναι αυτό που εγώ αποκαλώ μέτρια λογοτεχνία... (10/20)
 
8. Γεώργιος Δροσίνης: Έρση, εκδ. Ίνδικτος. Το διάβασα για να μπορέσω να προσεγγίσω πιο ολοκληρωμένα το γνωστό μυθιστόρημα του Πεντζίκη. Ένα πολύ δημοφιλές έργο της εποχής κατά την οποία γράφτηκε. Εντελώς παρωχημένο σήμερα αλλά ωστόσο παραμένει καλογραμμένο. (13/20)
 
 
 
9. Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης: Το μυθιστόρημα της κυρίας Έρσης, εκδ. Άγρα. Ένα "μοντέρνο" ελληνικό μυθιστόρημα που δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από αντίστοιχα ευρωπαϊκά του εικοστού αιώνα. Αυστηρά για τους εραστές της λογοτεχνίας και μόνο γι' αυτούς! Γι' αυτούς που δεν φείδονται χρόνου και κόπων προκειμένου να αναμετρηθούν και στη συνέχεια να απολαύσουν ένα σημαντικό κείμενο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. (18/20)
Πολύ καλή η μελέτη του Αντώνη Ζέρβα στο βιβλίο του: Επισκέψεις 2 (εκδ. Ίνδικτος) με τίτλο: "Από την κυρία Έρση του Πεντζίκη στην Έρση του Δροσίνη". Ό,τι πιο διαφωτιστικό διάβασα για το δύσκολο βιβλίο του Πεντζίκη.
 
 
 
10. Γιώργος Σεφέρης: Οι ώρες της "Κυρίας Έρσης, εκδ. Ερμής. Mια βιωματική ανάγνωση του έργου από τον ποιητή.
 
11. Ζήσιμος Λορεντζάτος: Στου τιμονιού το αυλάκι, εκδ. Δόμος. Ένα πολύ φιλόδοξο έργο. Εάν ο Λορεντζάτος, σε πολλά σημεία του, δεν κουνούσε το δάχτυλό του προς τους αναγνώστες του προσπαθώντας να διδάξει "ήθος", θα μιλάγαμε για ένα μικρό αριστούργημα. (17/20)
 
"... με μια ομορφιά και μια ποιότητα στεριάς και θάλασσας που μου είναι αδύνατο να τα περιγράψω, όχι γιατί δε θα μπορούσα, κουτσά στραβά, να το καταπιαστώ με κάποιο μέτριο ή έστω ανεχτό αποτέλεσμα, όχι γιατί δε σέβομαι αρκετά τη γραφή, αλλά γιατί σέβομαι πολύ περισσότερο τη ζωή και πιστεύω πως η ουσία της πιάνεται πάντα με το ζήσιμο και ποτέ με το γράψιμο. Με το γράψιμο αναμασάς μοναχά τα φλούδια της ζωής".
 
12. Ασημάκης Πανσέληνος: Τότε που ζούσαμε, εκδ. Κέδρος. Πρόκειται για τη δεύτερη ανάγνωση που έγινε με αφορμή την επανέκδοση του έργου από το Μεταίχμιο. Η πρώτη είχε γίνει στα μέσα της δεκαετίας του '80 και με είχε ενθουσιάσει. Τώρα φάνηκε κάπως η ηλικία του. Παραμένει ωστόσο ένα πολύ αξιόλογο βιβλίο. (16/20)
 
13. Κάρολος Τσίζεκ: Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής και άλλες αφηγήσεις, εκδ. Κίχλη. Εξαίρετη έκδοση, όπως άλλωστε όλες της Κίχλης. Ο Tσίζεκ στα αφηγήματά του συνδυάζει αριστοτεχνικά τη δημιουργικότητα του λογοτέχνη και του ζωγράφου με τη βαθιά αίσθηση του χρόνου που τον διακατέχει. Η πληθώρα των εικόνων, των παραπομπών, των παρεκβάσεων, ακόμα και η "κακομεταχείριση" του χρόνου, που διαταράσσουν την αφηγηματική ροή φέρνοντας στο νου μου την τεχνική του κολάζ, χαρίζουν μια αναπάντεχη συνοχή στα πεζά του. (17/20)
 
 
 
 
14. Γιώργος Μητάς: Ιστορίες του Χαλ, εκδ. Κίχλη. Αν και τα θέματα δεν είναι πρωτότυπα, ωστόσο ο Μητάς, με όχημα την έξοχη γραφή του, καταφέρνει να δημιουργήσει μια θαυμάσια απεικόνιση της ατμόσφαιρας της πόλης του Γιόρκσαϊρ (σπάνια ένας συγγραφέας με κάνει να νιώθω ότι βρίσκομαι και περπατώ στην πόλη που περιγράφει ακόμα και για μεγάλο διάστημα μετά το πέρας της ανάγνωσης) και να αναπτύξει αξιοσημείωτους χαρακτήρες. (15/20)
 
15. Θανάσης Βαλτινός: Ορθοκωστά, εκδ. Άγρα. Το βιβλίο το διάβασα με αφορμή μια εκδρομή στον Πάρνωνα και μια συνάντηση με τον συγγραφέα. Πρόκειται κατά τη γνώμη μου για ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία της ελληνικής λογοτεχνίας. (19/20)
Μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης διάβασα από την πολύ ωραία έκδοση Αιγαίον (2003), αφιερωμένη στον Βαλτινό, όλες τις κριτικές της εποχής κατά την οποία εκδόθηκε. Εξαιρετικές οι κριτικές του Δημήτρη Ραυτόπουλου και της Τζίνας Πολίτη.
 
 
 
 
16. Μάκης Τσίτας: Μάρτυς μου ο Θεός, εκδ. Κίχλη. Ένα ευφάνταστο και καλογραμμένο μυθιστόρημα. Ο Χρυσοβαλάντης ένας αξιομνημόνευτος χαρακτήρας φορτωμένος με όλα τα κακά της σύγχρονης ελληνικής παθογένειας. Αν ο Τσίτας μπορούσε να δαμάσει και να ελέγξει καλύτερα το υλικό που είχε συσσωρεύσει για τον ήρωά του, θα μίλαγα για ένα εξαιρετικό έργο. Κατά τη γνώμη μου μια νουβέλα 100 σελίδων ή ένας θεατρικός μονόλογος θα ήταν η ιδανική μορφή για το υλικό του. Το μυθιστόρημα των 260 σελίδων ξεπερνά δυνατότητές του. (15/20)
 
 
 
 
17. Λουκάς Κούσουλας: Και μόνος και μετά πολλών ή όπως όπως..., εκδ. Γαβριηλίδης . Μια συλλογή πεζών, σχεδόν ημερολογιακών καταγραφών, κυρίως για τη λογοτεχνία, που διαβάζονται με πολύ ενδιαφέρον. (14/20)
 
Διάβασα φέτος και τρεις αξιόλογες καινούριες ποιητικές συλλογές:
 
18. Κώστας Καναβούρης: Έσπασε, εκδ. Μελάνι. Μια εξαιρετική συλλογή ολιγόστιχων ποιημάτων.
 
"Φθορά: ο εθισμός στη θνητότητα"
 
19. Δώρα Κασκάλη: Ανταλλακτήριο ηδονών, εκδ. Σαιξπηρικόν. Μια όμορφη έκδοση με εξαιρετικά ερωτικά ποιήματα. Από τις ευχάριστες εκπλήξεις της χρονιάς.
 
20. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος: Γράμματα σ' έναν πολύ νέο ποιητή, εκδ. Πόλις. Ο Γιαννακόπουλος έχει θητεύσει δημιουργικά στο "πλάι" του Μπουκόφσκι και του Κάρβερ. Η συλλογή περιέχει μερικά θαυμάσια ποιήματα.
 
 
ΥΓ: Θα ακολουθήσει λίστα με τα μη λογοτεχνικά βιβλία του 2014...
 
 

Τετάρτη, 31 Δεκεμβρίου 2014

Τα αναγνώσματα του 2014


Μέρος Α΄: Ξένη λογοτεχνία

 
1. Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες: Η βρόμικη τριλογία της Αβάνας, εκδ. Μεταίχμιο. μτφ. Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη. Ένα σκληρό βιβλίο για την Κούβα της κρίσης (δεκαετία '90). Στις καλύτερες στιγμές του θύμιζε Μπουκόφσκι και Χένρι Μίλλερ. Το διάβασα στην Αβάνα και ομολογώ πως υπήρχαν σελίδες που με σόκαραν. Αηδιαστικό αλλά και γοητευτικό συνάμα. Αναμφίβολα ένα πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα. (14/20)
 
 
"Το θέμα είναι ότι το σεξ δεν είναι για ανθρώπους με αναστολές. Το σεξ είναι ανταλλαγή υγρών, ρευστών, σάλιου, ανάσας και δυνατών μυρωδιών, ούρων, σπέρματος, σκατών, ιδρώτα, μικροβίων, βακτηρίων. Αλλιώς δεν είναι. Εάν είναι μόνο τρυφερότητα και αιθέρια πνευματικότητα, τότε περιορίζεται σε μια στείρα παρωδία του τι θα μπορούσε να είναι".
 

2. Λεονάρδο Παδούρα: Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη, εκδ. Καστανιώτης, μτφ. Κώστας Αθανασίου. Το διάβασα μεταξύ Αβάνας και Τρινιδάδ. Εξαιρετικό! Ο Παδούρα γράφει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα ανατέμνοντας όλη την σύγχρονη κοινωνία της Κούβας. Εννοείται πως η αστυνομική πλοκή λειτουργεί ως πρόφαση για να γραφτεί αυτό το σπουδαίο βιβλίο! (18/20)



"Η ζωή περνούσε γύρω μας και για να μας προστατεύσουν μας έβαλαν παρωπίδες, όπως στα μουλάρια. Δεν έπρεπε να κάνουμε τίποτε άλλο εκτός από το να κοιτάζουμε  μπροστά και να βαδίζουμε προς το φωτεινό μέλλον που μας περίμενε στο τέλος της ιστορίας -και, προφανώς, δεν μπορούσαμε να κουραστούμε στο δρόμο. Το μοναδικό πρόβλημα ήταν πως το μέλλον βρισκόταν πολύ μακριά και ο δρόμος ήταν ανηφορικός και γεμάτος θυσίες, απαγορεύσεις, αρνήσεις, στερήσεις. Όσο εμείς προχωρούσαμε, τόσο πιο ανηφορικός γινόταν ο δρόμος και τόσο πιο μακριά έφευγε το φωτεινό μέλλον, το οποίο επιπλέον άρχισε και να σβήνει. Το μαλακισμένο, έμεινε από βενζίνη. Μερικές φορές πιστεύω ότι μας τύφλωσαν με τόσο φως και περάσαμε δίπλα από το μέλλον χωρίς να το δούμε... Τώρα πια που είμαστε στη μέση της παρτίδας κι έχουμε αρχίσει να μένουμε τυφλοί, εκτός από φαλακροί και κιρρωτικοί, δεν έχουμε πλέον ούτε πολλά να δούμε ούτε πολλά να αναζητήσουμε".


3. Ντανιέλ Τσαβαρία: Αν με ξαναδείτε γράφτε μου, εκδ. Opera, μτφ. Κρίτων Ηλιόπουλος. Πρόκειται για ένα συμπαθητικό μυθιστόρημα χωρίς πολλές αξιώσεις. Διαβάζεται ευχάριστα μέσα στο αεροπλάνο καθώς πηγαίνεις ή επιστρέφεις από Αβάνα. Ο Τσαβαρία (1930) είναι ένας Ουρουγουανός συγγραφέας που από το 1969 ζει, διδάσκει (κλασική φιλολογία) και γράφει στην Κούβα. Αυτό θα μου δημιουργήσει ένα πρόβλημα όσον αφορά την τοποθέτησή του στη βιβλιοθήκη μου. Στους Ουρουγουανούς ή στους Κουβανούς; (12/20)

 

 
4. Εντμούντο Δεσνόες: Μνήμες υπανάπτυξης, εκδ. Μέδουσα, μτφ. Κώστας Κουντούρης. Ένα καλογραμμένο και πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημα που έγινε εξαιρετική ταινία από τον Αλέα (1968) . Εκτυλίσσεται στην Αβάνα λίγο μετά την επανάσταση. (14/20)

 
 
5. Γκράχαμ Γκρην: Ο άνθρωπός μας στην Αβάνα, εκδ. Πόλις, μτφ. Μαριάννα Βαρκαρόλη. Γραμμένο με πολύ κέφι από τον συγγραφέα λίγο πριν από την επανάσταση στην Κούβα. Μια άλλη όψη του Ψυχρού Πολέμου. Αναμφίβολα το πρότυπο για τον Ράφτη του Παναμά του Τζον Λε Καρέ. (14/20)

6. Ίβο Άντριτς: Η Δεσποινίδα, εκδ. Καστανιώτης, μτφ. Χρήστος Γκουβής. Ένα πολύ καλό μυθιστόρημα ενός αγαπημένου μου συγγραφέα και ένας χαρακτήρας που μένει χαραγμένος για πάντα στη μνήμη. (18/20)

7. Ντέσο Κοστολάνι: Ο κλεπτομανής μεταφραστής, εκδ. Άγρα, μτφ. Αλόη Σιδέρη. Ένα έξοχο διήγημα του άγνωστου σε μας Ούγγρου συγγραφέα Κοστολάνι (1885-1936) σε μια πανέμορφη έκδοση! Ας ελπίσουμε ότι θα είναι το έναυσμα για να γνωρίσουμε τα σημαντικά έργα που έχει γράψει και που έχουν μεταφραστεί σε πολλές άλλες γλώσσες… (17/20)
 
 

8. Βασίλι Αξιόνοφ: Οι ουρανοξύστες της Μόσχας, εκδ. Καστανιώτης, μτφ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης. Ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που είναι σάτιρα, αλληγορία και με αρκετή δόση μαγικού ρεαλισμού. Εποχή του Στάλιν και του Τίτο… (13/20)

9. Αντρέ Ζιντ-Μαρσέλ Προυστ: Αγαπητέ μου Προυστ (Αλληλογραφία), εκδ. ΜΙΕΤ, μτφ. Νάσος Δετζώρτζης. Ουσιαστικά πρόκειται για το χρονικό και τις περιπέτειες της πρώτης έκδοσης του Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, αφηγημένο έξοχα (στην εκτενέστατη εισαγωγή) από την Αντιγόνη Βλαβιανού.

10. Λωράν Μωβινιέ: Αυτό που εγώ ονομάζω λήθη, εκδ, Άγρα, μτφ. Σπύρος Γιανναράς. Εξαιρετικό πεζογράφημα και ένας συγγραφέας που αξίζει να ανακαλύψουμε και διαβάσουμε! Μακάρι να εκδοθούν κι άλλα έργα του. Το επίμετρο του Γιανναρά είναι υπόδειγμα και στέκεται ισάξια δίπλα σ’ αυτό το σημαντικό έργο! (18/20)
 
 
 

11. Ζωρζ Σιμενόν: Ο ανθρωπάκος από το Αρχαγγέλσκ, εκδ. Άγρα, μτφ. Αργυρώ Μακάρωφ. Ένα ακόμα σπουδαίο μυθιστόρημα από τον δαιμόνιο Βέλγο. Από τη σειρά των «σκληρών μυθιστορημάτων». Τίποτε λιγότερο από εξαιρετικό! Θυμίζει το αριστουργηματικό: Οι αρραβώνες του κυρίου Ιρ αλλά και το Θάνατο της Μπελ… (18/20)

12. Βσέβολοντ Γκάρσιν: Το κόκκινο λουλούδι, εκδ. Πόλις, μτφ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης. Μια πανέμορφη έκδοση ενός πολύ φημισμένου διηγήματος της ρώσικης λογοτεχνίας με διαφωτιστικότατο πρόλογο και επίμετρο. (15/20)

13. Έντουαρντ Γκόρεϋ: Το τερατώδες μωρό, εκδ. Άγρα, μτφ. Σωτήρης Κακίσης. Λατρεύω τα βιβλιαράκια του Γκόρεϋ και τα περιμένω πώς και πώς! Είναι το τρίτο που βγάζει η Άγρα. (18/20)
 
 
 
 
14. Τζον Τσίβερ: Ο κολυμβητής και άλλες ιστορίες, εκδ. Καστανιώτης, μτφ. Κωστής Καλογρούλης. Μια ανθολογία μερικών από τα καλύτερα διηγήματα του Τσίβερ. Πρόκειται για αριστουργήματα! Ιδιαίτερα το Τεράστιο ραδιόφωνο, Ο Κολυμβητής, Ο διαρρήκτης του Σέιντι Χιλ, Ο εξοχικός σύζυγος και το Τρένο των πέντε και σαράντα οκτώ είναι συγκλονιστικά. Από τα βιβλία στα οποία η λογοτεχνία αποθεώνεται! (20/20)
 
15. Ρέιμοντ Κάρβερ: Λοιπόν, θα πάψεις, σε παρακαλώ; Εκδ. Μεταίχμιο, μτφ. Γιάννης Τζώρτζης. Μια εξαιρετική συλλογή από έναν απαράμιλλο διηγηματογράφο. «Οι συλλέκτες» είναι το κορυφαίο της συλλογής. Συμπαθητική (για τα δεδομένα του Μεταίχμιου) έκδοση. Το χαρτί βέβαια, όπως πάντα, φτηνιάρικο… (18/20)

16. Τόμας Μπέρνχαρντ: Αυτοβιογραφία (συνολική έκδοση των πέντε αυτοβιογραφικών βιβλίων του συγγραφέα), εκδ. Εξάντας, μτφ. Βασίλης Τομανάς. Το διάβασα έχοντας δίπλα μου το γερμανικό πρωτότυπο από την έκδοση των Απάντων (Suhrkamp). Σύμφωνοι, στη μετάφραση βρήκα αρκετά λαθάκια και προχειρότητες. Ωστόσο ήταν Μπέρνχαρντ κι αυτό λέει πολλά. Είναι γνωστή η αδυναμία μου στον Αυστριακό, ωστόσο θα συγκρατηθώ και παρόλο που θα το χαραακτηρίσω αριστούργημα θα βάλω: 19/20
 
17. Τόμας Μπέρνχαρντ: Το ασβεστοκάμινο, εκδ. Άγρωστις, μτφ. Ιάκωβος Κοπερτί. Πρόκειται για το τρίτο μυθιστόρημα του Μπέρνχαρντ. Και αυτό το διάβασα με το γερμανικό κείμενο στο πλάι. Εδώ η μετάφραση έχει περισσότερα προβλήματα και έναν απαράδεκτο και αυθαίρετο χωρισμό παραγράφων, που διαστρεβλώνει κατά πολύ την πολύπλοκη δομή του έργου. Επίσης απουσιάζει το μότο του βιβλίου: «Ενώ βημάτιζα στο δάπεδο, αντί να σκέφτομαι το βιβλίο και πώς να το γράψω, μετρούσα τα βήματά μου κι έτσι τρελαινόμουνα». (18/20)
 
 


18. Τόμας Μπέρνχαρντ: Μπετόν, εκδ. Αξιός, μτφ. Αλέξανδρος Ίσαρης. Διαβάζοντάς το παράλληλα με το πρωτότυπο διαπίστωσα ότι ο Ίσαρης είναι ο ιδανικός μεταφραστής του Αυστριακού! Πρόκειται για αριστούργημα και φυσικά δεν θα συγκρατηθώ: 20/20


19. Χάινερ Μύλλερ: Μάουζερ και Οράτιος, εκδ. Άγρα, μτφ. Ελένη Βαροπούλου. Είχα την τύχη να δω την παράσταση του Τερζόπουλου στο Άττις με την μοναδική Μαρία Μπέικου. Από τις παραστάσεις που αναδεικνύουν αριστουργηματικά έργα σαν αυτό. Ο Μάουζερ όπως και ο Οράτιος πραγματεύονται το θέμα της βίας. Εξαιρετική έκδοση… από το εξώφυλλο και την εισαγωγή (Lehmann) έως τον επίμετρο του Γιάννη Κουνέλη.  (19/20)

 
 

20. Χάινερ Μύλλερ: Μορφές από τον Ευριπίδη (Μήδεια, Ηρακλής), εκδ. Άγρα, μτφ. Ελένη Βαροπούλου. Ο Μύλλερ διασκευάζει άθλους του Ηρακλή και τη Μήδεια! Είχα την τύχη να μου στείλει ο φίλος Μιχάλης Καρδαμίτσης τη δική του έξοχη μετάφραση για την Μήδεια, μαζί με το γερμανικό πρωτότυπο. Με αυτό τον τρόπο διαπίστωσα τα μειονεκτήματα της απόδοσης της Βαροπούλου! (18/20)

21. Τσαρλς Ντίκενς: Ο Ζοφερός Οίκος, εκδ. Gutenberg, μτφ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ. Μια μνημειώδης έκδοση 2 τόμων στη σειρά Orbis Literae. Εξαιρετική μετάφραση καθώς έγινε αντιπαραβολή με το πρωτότυπο. Ένα από τα έργα που έχουν γράψει ιστορία στην παγκόσμια λογοτεχνία. Μετά την ανάγνωσή του διάβασα τα μαθήματα του Ναμπόκοφ στο Κορνέλ για το σπουδαίο αυτό βιβλίο (19/20):
 
"Despite certain faults in the telling of his story, Dickens remains, nevertheless, a great writer. Control over a constellation of characters ant themes, the technique of holding people and events bunched together, or of evoking absent characters through dialogue -in other words, the art of not only creating people but keeping created people alive within the reader's mind throughout a long novel- this, of course, is the obvious sign of greatness".
"A great writer's World is indeed a magic democracy where even some very minor character, even the most incidental character like the person who tosses the twopence, has the right to live and breed".

Πολύ ενδιαφέρον και το κεφάλαιο που αφιερώνει ο Χάρολντ Μπλουμ στο βιβλίο του: Δυτικός Κανόνας (εκδ. Gutenberg)
 
22. Charles Dicken's Bleak House Interpretations edited by Harold Bloom. Μια συλλογή δοκιμίων για το αριστούργημα του Ντίκενς.
 
23. Φραντς Κάφκα: Μια σωφρονιστική αποικία, α) εκδ. Κέδρος, μτφ. Μαρία Αγγελίδου, β) εκδ. Θεωρία, μτφ. Δ. Κωστελένος (όποιος έχει την ατυχία να έχει αυτή την έκδοση, ας την πετάξει καλύτερα!), γ) χειρόγραφο, μτφ. Βασίλης Τσαλής. Καλή η μετάφραση της Αγγελίδου στη συμπαθητική εικονογραφημένη έκδοση του Κέδρου, ωστόσο είχε το μειονέκτημα ότι "διόρθωνε" το ύφος του Κάφκα κάνοντάς το πιο στρόγγυλο. Η μετάφραση του Τσαλή, με τίτλο "Στη σωφρονιστική αποικία", (δυστυχώς ανέκδοτη) είναι εξαιρετική. Το αριστούργημα του Κάφκα διαβάστηκε παράλληλα με το γερμανικό πρωτότυπο. ( 20/20)
 
 
 
24. Γκιγιέρμο Καμπρέρα Ινφάντε: Τρεις ταλαίπωροι τίγρεις, εκδ. Τόπος, μτφ. Γιώργος Ρούβαλης. Ένα εξαιρετικό πολυφωνικό μυθιστόρημα που αναμφίβολα χάνει πολλά στην απόδοσή του σε άλλη γλώσσα και έξω από το χώρο στον οποίο εκτυλίσσεται.  Ωστόσο η μετάφραση είναι θαυμάσια και δεν έχει να ζηλέψει πολλά από τη γαλλική του A. Bensoussan, σε συνεργασία με τον συγγραφέα, δεδομένου ότι τη διάβασα παράλληλα. Υπάρχουν βέβαια κάποια λαθάκια που με μια σωστή επιμέλεια θα είχαν αποφευχθεί. Το πιο σημαντικό βρίσκεται στη σελ. 439. όπου παραπέμπει στην ιστορία της σελίδας 69 αντί για 52 που αναφέρεται στη μετάφραση. Πρόκειται για σημαντική αβλεψία του μεταφραστή, που θα μπερδέψει ιδιαίτερα τους αναγνώστες. Συνιστάται στους επίμονους εραστές της λογοτεχνίας. (18/20)
 
25. Λεονάρντο Σάσα: Στον καθένα αυτό που του αξίζει, εκδ. Καστανιώτης, μτφ. Ανταίος Χρυσοστομίδης. Ένα εξαιρετικό "αστυνομικό" μυθιστόρημα από τα πρώτα που τόλμησαν να μιλήσουν ανοιχτά για τη Μαφία. Κλασικό! Πάνω σ' αυτό στηρίχτηκαν δεκάδες άλλα βιβλία αλλά και ταινίες! (18/20)
 
26. Χοσέ Λεσάμα Λίμα: Paradiso, εκδ. Ίνδικτος, μτφ. Μανώλης Παπαδολαμπάκης. Ένα αριστούργημα! Από τα έργα που πρέπει να διαβάσει κανείς πολλές φορές για να συνειδητοποιήσει το μεγαλείο τους. Διαβάστηκε παράλληλα με την αγγλική μετάφραση του Rabassa. Εξαιρετική η μετάφραση του Παπαδολαμπάκη που διατηρεί στο ακέραιο το μπαρόκ ύφος του πρωτοτύπου. Αν είχε γίνει και μια επιμέλεια όλα θα ήταν άψογα. Δυστυχώς αρκετές αβλεψίες, με πιο σημαντική αυτή της σελ. 104-105 σε μια από τις ωραιότερες σκηνές του μυθιστορήματος, όπου πεθαίνει η Καμπίτα(προγιαγιά του πρωταγωνιστή) και ο μεταφραστής "πεθαίνει" τον Αντρεσίτο, τον εγγονό της. Από μια παρανόηση σε κάποιες αντωνυμίες... (20/20)
[Σελ. 104: σειρά 6η: ο θάνατός της αντί ο θάνατος του Αντρεσίτο, σειρά 8η: της αντί του, σειρά 10: της αντί του, 17η: της αντί του, 26η: εκείνη αντί εκείνος, σελ. 106 σειρά 3η: τής αντί του]
Σε μια επόμενη ανάρτηση θα φτιάξω το οικογενειακό δέντρο προς διευκόλυνση των επόμενων αναγνωστών.
 
 
 
27. Gustavo Pellon: Jose Lezama Lima's Joyful Vision. Μια εξαιρετική μελέτη για το Παραντίσο.
"Lezama's aesthetics place the highest value on the productions of a stream of images and analogies that flow from each other by association, pushing the readers to the limits of  their interpretive faculties".
 
28. Jose Lezama Lima: Selections. Μια θαυμάσια εισαγωγή στο έργο του Κουβανού και ιδιαίτερα στην ποίησή του. Σπουδαίο το δοκίμιο του Κορτάσαρ: To reach Lezama Lima (1967).
"At times, reading Paradiso, one has the feeling that Lezama has come from another Planet... Paradiso is a ceremony, something that surpasses all readings with literary ends and modes in mind"
"I imagine in my vanity, a very exclusive club of those who, like you, have read The Man without qualities, The death of Virgil and Paradiso..."
 
29. Charles Olson: Call me Ishmael. Μια έξοχη μελέτη για το Μόμπι Ντικ από τον Αμερικανό ποιητή.
"Whitman we have called our greatest voice because he gave us hope. Melville is the truer man. He lived intensely his people's wrong, their guilt. But he remembered the First dream. The White Whale is more accurate than Leaves of Grass. Because it is America, all of her space, the malice, the root".
 
30. Βαρλάμ Σαλάμωφ: Οι Βιβλιοθήκες μου, εκδ. Άγρα, μτφ. Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Ένα εξαιρετικό αυτοβιογραφικό αφήγημα από έναν μεγάλο συγγραφέα σε μια πανέμορφη έκδοση! Συνιστάται ιδιαίτερα σ' αυτούς που νομίζουν ότι επειδή, σχεδόν πάντα, είχαν μια τεράστια βιβλιοθήκη, είχαν αυτόματα πρόσβαση στη γνώση και ακόμα περισσότερο στη σοφία (ονόματα δεν λέω...). 18/20
 
 
 
31. Αν Κάρσον: Λίγα λόγια, εκδ. Πατάκης, μτφ. Χάρης Βλαβιανός Μια θαυμάσια δίγλωσση έκδοση για μια άγνωστη  έως τώρα στη χώρα μας ποιήτρια, που αξίζει να ανακαλύψουμε. Μου άρεσε τόσο πολύ που παράγγειλα άλλα τέσσερα βιβλία της...
 
"Λίγα λόγια για το να περπατάς προς τα πίσω: Η μητέρα μου μας απαγόρευε να περπατάμε προς τα πίσω. Έτσι περπατούν οι νεκροί, έλεγε. Από πού της κατέβηκε μια τέτοια ιδέα; Ίσως από μια κακή μετάφραση. Οι νεκροί εξάλλου δεν περπατούν προς τα πίσω, περπατούν πίσω μας. Δεν έχουν πνευμόνια και δεν μπορούν να μας φωνάξουν, αλλά πολύ θα το ’θελαν να γυρίσουμε να τους κοιτάξουμε. Είναι θύματα του έρωτα, πολλοί απ’ αυτούς".
 
 
ΥΓ: Θα ακολουθήσουν τα αναγνώσματα της ελληνικής λογοτεχνίας και τα μη λογοτεχνικά βιβλία του 2014...
 

Παρασκευή, 6 Ιουνίου 2014

Λυσιμελής πόθος

 
 
 
 
 
Αυτοτέλεια του σώματος
 
Τρομερή και θαυμάσια
αυτοτέλεια του σώματος.
Όσο βαθιά κι αν διεισδύσει
ποτέ με το άλλο σώμα δεν συγχέεται
ποτέ δεν γίνεται σάρκα μία.
 
 
 
Όπως η θάλασσα
 
Ήταν κι εκείνη όπως η θάλασσα
δεν παραδόθηκε ποτέ στον ήλιο
ούτε νοιαζόταν να τον σαγηνεύσει.
Ωραία γινόταν λίγο πριν απ' την ανατολή
ή λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα.
 
 
(Τίτος Πατρίκιος)



 
Σημειώσεις: Η εικόνα είναι έργο του Χρόνη Μπότσογλου. Τα ποιήματα προέρχονται από την συλλογή ερωτικών ποιημάτων του Τίτου Πατρίκιου: Λυσιμελής πόθος, εκδ. Κίχλη. Πρόκειται για μια σχεδόν συγκεντρωτική συλλογή των ερωτικών ποιημάτων του Πατρίκιου. Είχε κυκλοφορήσει παλαιότερα από τον Καστανιώτη. Η νέα έκδοση συμπληρώθηκε με άλλα οκτώ ποιήματα.
 
 

Κυριακή, 1 Ιουνίου 2014

Το Κουτσό - 3


Χούλιο Κορτάσαρ, εκδ. Εξάντας, μτφ. Κώστας Κουντούρης.
Marelle, Gallimard, traduit par L. Guille-Bataillon & F. Rosset.




Κορτάσαρ ο Υπερρεαλιστής


 
 
"Αυτό που αναζητά ο Μορέλι είναι να βρει τρόπο να εξοντώσει τις νοητικές συνήθειες του αναγνώστη. Όπως βλέπεις κάτι πολύ σεμνό που δεν συγκρίνεται με το πέρασμα των Άλπεων από τον Ανίβα. Ο Μορέλι είναι ένας καλλιτέχνης που έχει μια ιδιαίτερη άποψη για την τέχνη, μια άποψη που περισσότερο από οτιδήποτε άλλο συνδέεται με την προσπάθειά του να γκρεμίσει τις συνηθισμένες φόρμες, πράγμα εξάλλου που χαρακτηρίζει όλους του άξιους καλλιτέχνες της εποχής μας. Λόγου χάρη τον αηδιάζει το μυθιστόρημα που είναι σαν κυλινδρική κινέζικη περγαμηνή. Το βιβλίο που διαβάζεται από την αρχή ως το τέλος σαν καλό παιδί. Και θα πρέπει να έχεις πάρει είδηση πως, όσο προχωρεί, τόσο λιγότερο τον απασχολεί η σύνδεση των μερών, αυτό που από τη μια λέξη οδηγεί στην άλλη...".
 
 
Πύλη Δεύτερη: Jaime Alazraki
 
Η μυθοπλασία του Κορτάσαρ συνιστά μια πρόκληση για την κουλτούρα, μια πρόκληση, όπως λέει ο ίδιος, σε "τριάντα αιώνες Εβραιο-χριστιανικής διαλεκτικής" στο "Ελληνικό κριτήριο της αλήθειας και του λάθους", στον "homo sapiens", στη λογική και γενικά σε αυτό που ονομάζει "η Μεγάλη Συνήθεια". Το πρώτο μεγάλο εμπόδιο, που συναντά στην μυθοπλασία του, είναι η ίδια η γλώσσα: "Το θεωρούσα πάντοτε παράλογο το να θέλεις να αλλάξει ο άνθρωπος χωρίς συγχρόνως ή προηγουμένως ο άνθρωπος να έχει αλλάξει το όργανο της γνώσης. Πώς να αλλάξει κάποιος αν συνεχίζει να χρησιμοποιεί την ίδια γλώσσα που χρησιμοποιούσε ο Πλάτων;" Βρήκε την πρώτη απάντηση στον υπερρεαλισμό. Ο Κορτάσαρ δεν τον είδε απλά σαν τεχνική για την παραγωγή λογοτεχνίας, ούτε σαν μια αισθητική στάση, αλλά σαν ένα τρόπο να βλέπεις τον κόσμο: "όχι μια σχολή ή έναν -ισμό, αλλά ένα Weltanschauung". Στη συνέχεια όμως η πορεία του υπερρεαλισμού, ως κινήματος, τον διέψευσε:
 
"Οι υπερρεαλιστές πίστευαν πως η πραγματική γλώσσα και η αληθινή πραγματικότητα λογοκρίνονται και εξορίζονται από την ορθολογιστική και αστική δομή της Δύσης. Είχαν δίκιο, όπως το γνωρίζει κάθε ποιητής, αυτή όμως δεν ήταν παρά μια μόνο στιγμή στην περίπλοκη διαδικασία του ξεφλουδίσματος της μπανάνας. Αποτέλεσμα: πολλοί φάγανε την μπανάνα με το φλούδι της. Οι υπερρεαλιστές κρέμονταν από τις λέξεις αντί να αποκολληθούν βίαια από αυτές, όπως θέλει να κάνει ο Μορέλι αρχίζοντας όχι από τις λέξεις, αλλά από την ίδια τη λέξη. Φανατικοί της verbum στην καθαρή της κατάσταση, ξετρελαμένες Πυθίες, αποδέχτηκαν τα πάντα φτάνει να μη φαινόταν ότι ακολουθούν από πολύ κοντά τους κανόνες της γραμματικής. Δεν υποπτεύθηκαν αρκετά πως η δημιουργία μιας συνολικής γλώσσας φανερώνει αναντίρρητα την ανθρώπινη δομή, είτε πρόκειται γι' αυτήν ενός Κινέζου είτε ενός ερυθρόδερμου. Η γλώσσα σημαίνει την ενοίκηση σε μια πραγματικότητα, τη βίωση μιας πραγματικότητας. Παρόλο που είναι βέβαιο ότι η γλώσσα που χρησιμοποιούμε μας προδίδει, δεν αρκεί να θέλουμε να απελευθερωθούμε από τα ταμπού της. Τη γλώσσα πρέπει να την επαναβιώσουμε κι όχι να την ξαναζωντανέψουμε μόνο".
 
 
 
 
 
Ο Ολιβέιρα μαζί με την παρέα της Λέσχης του Φιδιού, αναθεωρεί τα θεμέλια της Δυτικής κουλτούρας. Για να δείξει, ο Κορτάσαρ, ότι ο άνθρωπος έχει γίνει σκλάβος της ίδιας του της μυθοπλασίας και ότι ένας ξεκάθαρα επινοημένος κόσμος σταδιακά αντικαθιστά την πραγματικότητα (βλ. Γιούνγκ), προχωρά στην αποσυναρμολόγηση αυτής της πλασματικής κατασκευής, που φτιάχτηκε από την κουλτούρα αιώνων. Έτσι καθιστά εμφανές το υποκατάστατο της πραγματικότητας και μας προσκαλεί να του βγάλουμε τη μάσκα για να παραμείνουμε σε επαφή με τον πραγματικό κόσμο. Το Κουτσό είναι μια συντριπτική κριτική του ορθολογισμού.
 
"Θα έλεγα πως αυτή η τεχνολογική πραγματικότητα, που τη δέχονται σήμερα οι επιστήμονες και οι αναγνώστες της France-Soir, αυτός ο κόσμος της κορτιζόνης, των ακτίνων γάμμα και της σχάσης του πλουτωνίου, έχει τόσο λίγη σχέση με την πραγματικότητα όσο και το Roman de la Rose. Κι αν το ανέφερα πριν από λίγο στον Περίκο, ήταν για να επισημάνω πως τα αισθητικά κριτήρια και η κλίμακα των αξιών τους έχουν εκποιηθεί για τα καλά και πως ο άνθρωπος, αφού περίμενε τα πάντα από τη νόηση και το πνεύμα, βρίσκεται τώρα προδομένος, νιώθοντας αμυδρά πως τα όπλα του στράφηκαν εναντίον του, πως η κουλτούρα, η civiltà, τον παραπλάνησαν σ' αυτόν τον αδιέξοδο δρόμο, όπου η βαρβαρότητα της επιστήμης δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια κατανοητή αντίδραση". 
 

 
 
 
 
Στο Κουτσό η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου... πίσω: "Πίσω απ' όλα αυτά (πρέπει επιτέλους να πεισθείς πως αυτή είναι η ιδέα-κλειδί της σύγχρονης σκέψης) βρίσκεται ο Παράδεισος, ο άλλος κόσμος, η στραπατσαρισμένη αθωότητα που αναζητάει στα σκοτεινά, κλαίγοντας, τη γη των Ουρκαλυά". Πώς όμως φτάνει κανείς εκεί; Πώς μπορεί κάποιος να φτάσει στο κέντρο, στο "κιμπούτς του πόθου", που μανιωδώς αναζητεί ο Ολιβέιρα;
Στο Κουτσό η δική μας τάξη του Λόγου και της επιστήμης περιγράφεται σαν εντελώς παράλογη: "Η λογική χρησιμεύει μόνο για να ανατέμνουμε την πραγματικότητα εν ηρεμία ή να αναλύουμε τις μελλοντικές της καταιγίδες, ποτέ για να βρίσκουμε λύση στην ξαφνική κρίση της στιγμής... Και αυτές οι κρίσεις, που οι περισσότεροι άνθρωποι τις θεωρούν τραγικές και παράλογες, έχω την εντύπωση πως χρησμεύουν για να μας δείχνουν το πραγματικό παράλογο, το παράλογο ενός κόσμου εύρυθμου και ήρεμου...". Ο Ολιβέιρα στοχάζεται πάνω στον παράλογο κόσμο όταν καταλήγει ότι "μόνο ζώντας παράλογα μπορείς να ξεφύγεις από αυτό το απέραντο παράλογο"
Ο Ιγκιτούρ του Μαλλαρμέ (που τόσο επηρέασε του υπερρεαλιστές) είναι ένα άτομο που "χάρις στο παράλογο, νιώθει μέσα του την ύπαρξη του Απόλυτου". Ίσως κάτω απ' αυτό το πρίσμα πρέπει να διαβάσουμε μερικά από τα πιο ωραία κεφάλαια του μυθιστορήματος: το κονσέρτο της Τρεπά, το θάνατο του Ροκαμαντούρ, τη συνάντηση με την κλοσάρ, το τσίρκο, την ψυχιατρική κλινική... Αυτές οι σκηνές μας εντυπωσιάζουν ως παράλογες, καθώς έρχονται σε αντίθεση με οτιδήποτε θα είχε θέση σε ένα μυθιστόρημα που κινείται εντός ορίων ρεαλισμού. Για τον Ολιβέιρα ο Λόγος αποτελεί ένα σόφισμα τόσο μεγάλο όσο και ο κόσμος που δημιούργησε και η λογική μάς οδηγεί σε ένα αχανές και καταστροφικό πουθενά. Για να ξεφύγει από αυτό το αδιέξοδο προσπαθεί να βρει διέξοδο σε πρωτόγνωρες καταστάσεις που, από τη μια πλευρά, θα τον βοηθήσουν να το εξερευνήσει περαιτέρω και από την άλλη, να λειτουργήσουν ως τροποποιημένος ιός της ίδιας ασθένειας, που ίσως του διασφαλίσει την ανοσία. Αν και το Κουτσό δεν δίνει απαντήσεις ούτε συνταγές για εγγυημένη σωτηρία, προσφέρει τη δυνατότητα μιας συμφιλίωσης: προς το τέλος της παράλογης οδύσσειάς του, ο Οράσιο Ολιβέιρα συλλογίζεται πάνω στη σημασία των προσπαθειών του φίλου του, Τράβελερ, να τον βοηθήσει... Ο Οράσιο φαίνεται πως έφτασε στο τελευταίο τετράγωνο του Κουτσού:
 
 
 
 
 
 "Μετά απ' αυτό που είχε κάνει ο Τράβελερ, τα πάντα ήταν σαν αυτό που ένα θαυμάσιο αίσθημα συμφιλίωσης και κανείς δεν μπορούσε να καταστρέψει αυτήν την παράλογη αλλά ζωντανή  και παρούσα αρμονία, κανείς δεν μπορούσε να τη διαψεύσει, κατά βάθος ο Τράβελερ ήταν αυτό που θα έπρεπε να ήταν και ο ίδιος, φτάνει να είχε κάπως λιγότερη φαντασία, ήταν ο άνθρωπος της περιοχής, το αθεράπευτο σφάλμα του ανθρώπινου είδους που είχε ξεστρατίσει, πόση ομορφιά όμως υπήρχε σ' αυτό το σφάλμα και τα πέντε χιλιάδες χρόνια της ψεύτικης και επισφαλούς περιοχής, πόση ομορφιά σ' αυτά τα μάτια που είχαν γεμίσει δάκρυα και σ' αυτήν τη φωνή που τον είχε συμβουλέψει: "Βάλε το σύρτη, δεν τους έχω πολλή εμπιστοσύνη", πόση αγάπη σ' αυτό το χέρι που έσφιγγε τη μέση μιας γυναίκας. "Ισως", σκέφτηκε ο Ολιβέιρα ενώ ανταπέδιδε τα φιλικά νεύματα του Οβεχέρο και του Φεραγούτο,... "ο μόνος δυνατός τρόπος να ξεφύγεις απ' την περιοχή είναι να βυθιστείς μέσα της ως το λαιμό".
 
 
 
 
Τρίτη Πύλη (Gordana Yovanovich) & Τέταρτη Πύλη (Steven Boldy)...
 
δεν θα αναρτηθούν γιατί πιστεύω, πρώτον, ότι δεν είναι απαραίτητες στο πλαίσιο ενός ιστολογίου (ας αφήσω άλλωστε κάποια πύλη και για τους ανυποψίαστους αναγνώστες) και γιατί ήδη οι δύο πρώτες αναρτήσεις με κούρασαν. Ωστόσο, οι αναλύσεις του Μπόλντι και της Γιοβάνοβιτς είναι εξαιρετικές και εκτενέστατες (ξεπερνούν τις 50 σελίδες η καθεμία). Επικεντρώνονται στην ανάλυση των χαρακτήρων και όλων των θεμάτων που αναπτύσσονται στο έργο. Ας σημειώσω ωστόσο την παρατήρηση της Γιοβάνοβιτς ότι "τα παιχνίδια στο Κουτσό παίζουν τον ρόλο που έπαιζαν οι τελετουργίες στις πρωτόγονες κοινωνίες" και του Μπόλντι ότι το dédoublement  (δηλ. κάποιοι χαρακτήρες αντιπροσωπεύουν κάποιους άλλους) είναι δημιουργικό στοιχείο σε όλη τη μυθοπλασία του Κορτάσαρ. Ο Μορέλι υποκαθιστά τον Κορτάσαρ, η Ταλίτα είναι το αντίστοιχο της Μάγα στην Αργεντινή και ο Τράβελερ ο σωσίας (doppelgänger) του Ολιβέιρα.
 
Το Κουτσό με απασχόλησε αρκετούς μήνες τώρα. Το διάβασα τον Αύγουστο και επανερχόμουνα κάθε τόσο διαβάζοντας διάφορα αποσπάσματα, ακολουθώντας πια τη δική μου σειρά των κεφαλαίων. Κάθε ανάγνωση ήταν διαφορετική, καθώς έδινε διάσταση σε πτυχές που ούτε καν τις είχα φανταστεί στην πρώτη ανάγνωση. Για μένα το Κουτσό εμπεριέχει όλη τη φιλοσοφία του Κορτάσαρ.  
 
 


"Από την πλευρά μου αναρωτιέμαι αν θα καταφέρω κάποτε να κάνω τους άλλους να νιώσουν πως το πραγματικό  και μοναδικό μυθιστορηματικό πρόσωπο που μ' ενδιαφέρει είναι ο αναγνώστης".






Σημειώσεις: Όλα τα αποσπάσματα με τους κόκκινους χαρακτήρες είναι από το μυθιστόρημα. Η πρώτη εικόνα είναι έργο του Χουάν Μιρό ("Το τσίρκο"), στο οποίο κάνει αναφορά ο Κορτάσαρ μες στο μυθιστόρημα. Το σκίτσο λίγο πιο κάτω με το παιχνίδι κουτσό είναι σχέδιο του ίδιου του συγγραφέα. Στις υπόλοιπες εικόνες, ο ίδιος ο συγγραφέας. Το άρθρο του Alazraki, το οποίο μεταφράζω ελεύθερα και αναπλάθω, έχει τίτλο: "Προς το τελευταίο τετράγωνο, στο Κουτσό".
 

Παρασκευή, 9 Μαΐου 2014

Το Κουτσό - 2

Χούλιο Κορτάσαρ, εκδ. Εξάντας, μτφ. Κώστας Κουντούρης.
Marelle, Gallimard, traduit par L. Guille-Bataillon & F. Rosset.


H μαντάλα του Κορτάσαρ

ποίησις είναι στην πραγματικότητα μια λειτουργία παιχνιδιού. Κινείται μέσα στο πεδίο παιχνιδιού του πνεύματος, σ' έναν κόσμο δικό της, που το πνεύμα δημιουργεί γι' αυτήν. Εκεί τα πράγματα έχουν μια πολύ διαφορετική φυσιογνωμία από εκείνη που έχουν στην "καθημερινή ζωή" και περιορίζονται από δεσμά διαφορετικά από τα δεσμά της λογικής και της αιτιότητας... Για να καταλάβουμε την ποίηση πρέπει να μπορούμε να ντυθούμε την ψυχή του παιδιού σαν μαγικό μανδύα και να απαρνηθούμε την σοφία του ενηλίκου για χάρη της σοφίας του παιδιού".

 "J. Huizinga: Homo Ludens"



 
 
 
Πώς να εισχωρήσει κανείς στο σύμπαν του πιο δημοφιλούς βιβλίου του Κορτάσαρ; Στη δεύτερη ανάγνωση διαπίστωσα ότι ο συγγραφέας μας καλεί να πάρουμε μέρος σε ένα διαρκές παιχνίδι. Σε όλο το μυθιστόρημα παίζει, ο τίτλος άλλωστε είναι ένα παιδικό παιχνίδι, και δεν έχουμε παρά να παίξουμε κι εμείς μαζί του και πιο συγκεκριμένα με τους χαρακτήρες του, που από τις πρώτες κιόλας σελίδες δεν παύουν κι αυτοί να παίζουν: Από τον τρόπο που ο Ολιβέιρα συναντούσε την Μάγα στο Παρίσι έως την προσπάθεια του πρώτου και του Τράβελερ να βάλουν ένα μαδέρι για γέφυρα ανάμεσα στα παράθυρα των διαμερισμάτων τους. Ενδιάμεσα έχουμε τα γλίγλικα ως κώδικα ερωτικής επικοινωνίας, τη Λέσχη του Φιδιού, την οχύρωση δωματίου με λεκάνες νερού και σπάγγους και ένα σωρό άλλες σκηνές.
 
 
 
 
Πύλη πρώτη: Μario Vargas Llosa
 
Σε κάποιες περιπτώσεις το κορτασαρικό παιχνίδι είναι ένα καταφύγιο, όπου διαφυλάσσεται η ευαισθησία και η φαντασία των ανθρώπων ενάντια στους οδοστρωτήρες της κοινωνίας ή όπως είχε γράψει ο ίδιος "ενάντια στον πραγματισμό και στην φριχτή τάση για επίτευξη επωφελών στόχων". Τα παιχνίδια του είναι εκκλήσεις ενάντια σε παγιωμένες ή αλλοιωμένες από την πολλή χρήση ιδέες, ενάντια σε προκαταλήψεις και πάνω απ' όλα, ενάντια στη σοβαροφάνεια. Χάρη στις ταχυδακτυλουργίες του Αργεντίνου, ο αναγνώστης εμπλέκεται σε συνεχή παιχνίδια με τους ήρωες του μυθιστορήματος. Σε μια ανύποπτη γωνιά κάποιας σελίδας, χωρίς να το καταλάβει, βρίσκεται να παίζει με τον αφηγητή ή με τον αταξίδευτο Ταξιδιώτη (Τράβελερ) ή με την Μάγα-Ταλίτα...
Στο Κουτσό, η λογική και το παράλογο, η αντικειμενικότητα και η υποκειμενικότητα, η ιστορία και η φαντασία, χάνουν τα όριά τους και συγχέονται, ενώ κάποιοι πρωταγωνιστές, όπως ο Ολιβέιρα και η Μάγα, κινούνται ελεύθερα σε ένα χώρο απόλυτα ρευστό.



 
 
 
Εκτός από το παιχνίδι, η άλλη λέξη που χαρακτηρίζει το Κουτσό είναι η ελευθερία. Ελευθερία να σπάει τους καθιερωμένους αφηγηματικούς κανόνες, να αντικαθιστά τη συμβατική αφηγηματική τάξη με μία άλλη που θα έπρεπε να λέγεται: αταξία, να ανατρέπει την οπτική γωνία της αφήγησης, τον αφηγηματικό χρόνο, την ψυχολογία των χαρακτήρων και κάθε λογική εξέλιξη της μυθοπλασίας. Η τρομερή αβεβαιότητα που σταδιακά κυριεύει τον Οράσιο Ολιβέιρα στην αντιπαράθεσή του με τον κόσμο (και που τον περιορίζει όλο και περισσότερο σε ένα φανταστικό καταφύγιο), συνοδεύει τον αναγνώστη καθώς εισχωρεί σ' αυτό τον λαβύρινθο και αφήνεται να παρασυρθεί από τον αφηγητή στις στροφές και στις διακλαδώσεις του. Τίποτε εκεί μέσα δεν είναι οικείο και σίγουρο: ούτε η κατεύθυνση, ούτε οι σημάδια, ούτε οι σημασίες, ούτε καν το έδαφος που πάνω του πατάει. Τι θέλουν να μου πουν; Γιατί δεν τα καταλαβαίνω; Μήπως πρόκειται για κάτι τόσο μυστήριο και πολύπλοκο που ξεπερνάει τις δυνατότητες της αντίληψής μου; Ή είναι απλά ένα κοροϊδευτικό βγάλσιμο της γλώσσας; Έχουμε να κάνουμε και με τις δύο περιπτώσεις! Στο Κουτσό, το αστείο, η παρωδία και τα τρικ, κάνουν συχνά την εμφάνισή τους με τον τρόπο που ένας ταχυδακτυλουργός εξαφανίζει ένα νόμισμα από τα χέρια του για να το εμφανίσει αμέσως μετά σε ένα αυτί ή σε μια μύτη. Αλλά και πολύ συχνά, όπως στις περίφημες σκηνές με την πιανίστρια Τρεπά στο Παρίσι ή με τη σανίδα πάνω από το κενό στο Μπουένος Άιρες, αυτά τα επεισόδια μετατρέπονται σε μια κάθοδο στα άδυτα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, στις βαθιά κρυμμένες πηγές του παράλογου που ενίοτε την καθορίζει, στην αμετάβλητη ουσία (μαγική, βάρβαρη, τελετουργική) της ανθρώπινης εμπειρίας που βρίσκεται κάτω από τον ορθολογικό πολιτισμό μας, αλλά υπό απροσδιόριστες συνθήκες μπορεί να αναδύεται και να τον κλονίζει. 
 
 
 
 
 
 
Το Κουτσό ξεχειλίζει ζωή απ' όλους τους πόρους του. Είναι μια έκρηξη φρεσκάδας και κίνησης, νεανικής έξαρσης και ασέβειας, ένα ηχηρό γέλιο στα μούτρα όλων των συγγραφέων που, όπως έλεγε ο Κορτάσαρ, πριν αρχίσουν να γράφουν πρέπει να φορέσουν σακάκι και γραβάτα. Το Κουτσό μας διδάσκει ότι το γέλιο δεν είναι εχθρός της σοβαρότητας. Με τον ίδιο τρόπο που ο Μαρκήσιος ντε Σαντ εξάντλησε, πριν από αιώνες, όλες τις πιθανές υπερβολές της σεξουαλικής σκληρότητας, έτσι και το Κουτσό αποτελεί μια ευτυχή αποθέωση του παιχνιδιού, σε τέτοιο σημείο που κάθε πειραματικό μυθιστόρημα να φαίνεται ξεπερασμένο και επαναλαμβανόμενο. Γι' αυτό το λόγο ο Κορτάσαρ, όπως και ο Μπόρχες, είχε αμέτρητους κακούς μιμητές, αλλά ούτε έναν μαθητή.
Το να ξε-γράψεις ένα μυθιστόρημα, να καταστρέψεις τη λογο-τεχνία, να προσβάλεις τις συνήθειες του "παθητικού" αναγνώστη, να α-κοσμήσεις τις φράσεις σου και όλα αυτά στα οποία επιμένει τόσο ο Μορέλλι στο Κουτσό, κατά βάθος σημαίνει κάτι πολύ απλό: η λογοτεχνία ασφυκτιά μες στις συμβάσεις και στη σοβαρότητα. Είναι απαραίτητο να την καθαρίσουμε από την ρητορική και την κοινοτοπία, να την προικίσουμε πάλι με καινοτομίες, χάρη, τόλμη και ελευθερία.
 
 
 


 
 
 
 
Σημειώσεις: Τo μότο είναι από το εξαιρετικό βιβλίο του Huizinga: O άνθρωπος και το παιχνίδι (εκδ. Γνώση). Όπως φαίνεται και στην μαντάλα (σχέδιο πάνω σε μετάξι) της πρώτης εικόνας, μέσα στον κύκλο υπάρχει ένα τετράγωνο με τέσσερεις εισόδους. Αυτές θα χρησιμοποιήσω για να εισχωρήσω στον εσώτερο κύκλο. Η πρώτη είσοδος ονομάζεται Μάριο Βάργκας Γιόσα και αυτά που γράφω κάτω από την επικεφαλίδα της πρώτης πύλης είναι ένα απάνθισμα και μία ανασύνθεση αποσπασμάτων (σε δική μου μετάφραση) από ένα δοκίμιό του για τον Κορτάσαρ, με τίτλο:"The trumpet of Deyá" (The Review of Contemporary fiction, 1997). Βρίσκεται στη συλλογή δοκιμίων για τον Κορτάσαρ, που έχει συλλέξει ο Χάρολντ Μπλουμ. Στην τελευταία φωτογραφία, οι δύο συγγραφείς μαζί, σε ένα ταξίδι τους στην Ελλάδα. Υπολείπονται άλλες τρεις είσοδοι... 
 
 

Δευτέρα, 3 Μαρτίου 2014

Το Κουτσό - 1


 Χούλιο Κορτάσαρ, εκδ. Εξάντας, μτφ. Κώστας Κουντούρης.


 
 
Για να γράψει κανείς για το Κουτσό του Κορτάσαρ πρέπει να το ξαναδιαβάσει. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Ναμπόκωφ, ο ιδανικός αναγνώστης είναι αυτός που ξαναδιαβάζει (the rereader)... Στην περίπτωση του Κορτάσαρ η δεύτερη ανάγνωση είναι απαραίτητη. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν έχω αποφασίσει μέχρι σήμερα να γράψω για το σπουδαίο αυτό μυθιστόρημα. Η δεύτερη ανάγνωση έχει ήδη αρχίσει και ακολουθεί ένα διαφορετικό δρόμο από αυτούς που προτείνει ο συγγραφέας... Στόχος μου είναι το κουτσό, το "παιδικό" παιχνίδι που οδηγεί από τη γη (tierra) στον ουρανό (cielo), παρέα με τον Χούλιο, τον Οράσιο και τον Μορέλι. Στην ανάγνωση αυτή θα χρησιμοποιήσω και τα παρακάτω βιβλία, όλοι οι οδηγοί ευπρόσδεκτοι. Στο κάτω-κάτω ουρανός είναι αυτός, δεν φτάνεις τόσο εύκολα εκεί πάνω...
1. "Julio Cortázar", συλλογή κριτικών άρθρων για το έργο του συγγραφέα από τον Χάρολντ Μπλουμ. Chelsea House, Philadelphia, 2005. Τα άρθρα που αφιερώνονται, είτε εν μέρει, είτε πλήρως, στο Κουτσό είναι τα ακόλουθα: Jaime Alazraki: Toward the Last Square of the Hopscotch, Gordana Yovanovich: An interpretation of Rayuela based on the character Web, Mario Vargas Llosa: The trumpet of Deya.
2. "Understanding Cortázar", του Peter Standish, South Carolina Press, 2001.
3. "Julio Cortázar, New Readings" , συλλογή κριτικών άρθρων για το έργο του συγγραφέα από τον Carlos Alonso, Cambridge University Press, 1998.
4. "The novels of Julio Cortázar" του Steven Boldy. Cambridge University Press, 1980.
5. "Corτázar, De tous les côtés", La Licorne, 2002. Μια εξαιρετική έκδοση του Πανεπιστημίου του Poitiers, αφιερωμένη στη ζωή και στο έργο του συγγραφέα. Η έκδοση έχει την επιμέλεια του Joaquin Manzi. Ουσιαστικά το La Licorne είναι περιοδικό, που από το 2003 πέρασε στις εκδόσεις: Presses Universitaires de Rennes.
 
Το Κουτσό το διάβασα παράλληλα με την γαλλική έκδοση "Marelle" μεταφρασμένη από την Laure Guille Bataillon (που είχε την αρωγή του ίδιου του Κορτάσαρ) και από την Francoise Rosset (για τα δοκιμιακά μέρη). Πού και πού έριχνα και καμιά ματιά στο ισπανικό κείμενο (στα ωραία σημεία και όπου υπήρχε κάποια αμφιβολία για τη μετάφραση). H μετάφραση του Κώστα Κουντούρη μου φάνηκε εξαιρετική, σε μερικά μάλιστα κεφάλαια αριστουργηματική! Η έκδοση ωστόσο του Εξάντα χρήζει κάποιας επιμέλειας. Υπάρχουν πολλά τυπογραφικά σφάλματα, όχι μόνο ορθογραφικά αλλά και ουσιαστικά (π.χ. "κουφή μεταμέλεια" αντί "κρυφή"), υπάρχουν κάποιες μικροπαραλείψεις (άνευ όμως ιδιαίτερης βαρύτητας) και κάποια αποσπάσματα ή φράσεις που είναι σε άλλες γλώσσες, πλην των ισπανικών (αγγλικά, γαλλικά ή λατινικά), και ο μεταφραστής συχνά τις μεταφέρει στα ελληνικά, αντί να τις αφήσει ως έχουν και να τις μεταφράσει (αν θεωρεί απαραίτητο) σε υποσημείωση.
 
Θα τελειώσω με δύο από τα ποιητικότερα αποσπάσματα του βιβλίου. Το πρώτο είναι από το κεφάλαιο 7 και το δεύτερο από το κεφάλαιο 68. Ειδικά σε αυτό το δεύτερο κεφάλαιο φαίνονται οι δυνατότητες του Κουντούρη. Εδώ δεν πρόκειται για απλή μετάφραση ή απόδοση, αλλά για μεταφραστική δημιουργία! Το απόσπασμα είναι γραμμένο στα γλίγλικα, την παιχνιδιάρικη γλώσσα που είχαν επινοήσει και χρησιμοποιούσαν μεταξύ τους δύο από τους πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος, ο Ολιβέιρα και η Μάγα. Παρακαλώ διαβάστε το δυνατά και στη συνέχεια βρείτε στο youtube τον ίδιο τον Κορτάσαρ να το διαβάζει στη γλώσσα του με μια προφορά που "γαλλοφέρνει" (και το έβδομο κεφάλαιο είναι διαθέσιμο στο youtube).
 
 
 
 
 



"Αγγίζω το στόμα σου, με το δάχτυλό μου αγγίζω το περίγραμμα του στόματός σου, το σχεδιάζω σαν να το δημιουργεί το χέρι μου, σαν το στόμα σου να μισανοίγει για πρώτη φορά και αρκεί να κλείσω τα μάτια μου για να το σβήσω και να ξαναρχίσω να το φτιάχνω, και κάθε φορά κάνω να γεννιέται το στόμα που ποθώ, το στόμα που επιλέγει το χέρι μου και σχεδιάζει πάνω στο πρόσωπό σου, ένα στόμα επιλεγμένο ανάμεσα σε τόσα άλλα, επιλεγμένο με ηγεμονική ελευθερία από μένα για να το ζωγραφίσει το χέρι μου πάνω στο πρόσωπό σου και που από ένα γύρισμα της τύχης που δεν προσπαθώ να καταλάβω συμπίπτει ακριβώς με το στόμα σου που χαμογελάει κάτω από εκείνο που σχεδιάζει το χέρι μου.
Με κοιτάς, με κοιτάς από κοντά, κάθε φορά και από πιο κοντά και τότε παίζουμε τον κύκλωπα, κοιταζόμαστε όλο και από πιο κοντά και τα μάτια μεγαλώνουν, πλησιάζουν το ένα το άλλο, κολλάνε το ένα στο άλλο και οι κύκλωπες κοιτιούνται, οι ανάσες τους μπλέκουν, τα στόματα συναντιούνται και παλεύουν ανόρεχτα, δαγκώνονται χείλια με χείλια, ακουμπώντας μόλις τη γλώσσα πάνω στα δόντια, παίζουν μέσα στον περίβολό τους όπου πηγαινοέρχεται ένας βαρύς αέρας με ένα παλιό άρωμα και μια σιωπή. Τότε τα χέρια μου θέλουν να βυθιστούν στα μαλλιά σου, να χαϊδέψουν αργά τα βάθη των μαλλιών σου ενώ φιλιόμαστε σαν το στόμα μας να είναι γεμάτο λουλούδια ή ψάρια, ζωηρές κινήσεις, σκοτεινή ευωδιά. Και όταν δαγκωνόμαστε ο πόνος είναι γλυκός κι όταν πνιγόμαστε μʼ ένα σύντομο και τρομερό ταυτόχρονο ρούφηγμα της αναπνοής, αυτός ο στιγμιαίος θάνατος είναι όμορφος. Και υπάρχει ένα και μόνο σάλιο, μια και μόνη γεύση από ώριμο φρούτο κι εγώ σε νιώθω νʼ ανατριχιάζεις απάνω μου όπως η σελήνη στο νερό".
 


 
"Μόλις της μυρμοίλιζε το σγρόμπλι, ένιωθε την κλιμαθρίδα της να σφλύζει και έπεφταν σε υδροπλήξεις, σε άγρια ξεχαρβλώματα, σε απελπιστικές διελθυστήσεις. Κάθε φορά που έκανε να ξαναθλίψει το αρμάλι της, έμπλεχε σ' ένα ερίγμυλο φρίκυσμα και έπρεπε να ενηδύσει το άρνημα, νιώθοντας λίγο λίγο τις πλυχές να μαρμογαλιάζουν, να συνομελδώνουν, να αναγλυκώνονται, ώσπου σπάργωναν σαν την τριοιστρική εργομανίνη όταν αφήσεις να πέσουν πάνω της μερικές ραλτσίδες θρωπιοκυσθόλης. Αυτή όμως ήταν μόνο η αρχή, γιατί ερχόταν μια στιγμή που εκείνη σφύστριβε τ' αργούλια της και τον άφηνε να συρμώσει το ορφελίνι του. Μόλις όμως και συφουρφούλιαζαν, κάτι σαν ολολύχορδο τους διακορύφωνε, τους υπερδούκλωνε, τους παρόνρυζε και με μιας έφτανε ο αποτυφλώνας, οι λυσσόγοοι σχυσμοί της ύστριας, η ασμαινόπνοη στοματοποντή, τα σπροοίμια του αλίσπασμου μέσα σε μια μουσκιγρονική αγώπαυση. Ευοί! Ευοί! Αιωροβολεμένοι στην κορφή της μελαμφθονίας, ένιωθαν εξωκλυδωνισμένοι, μαργαρωμένοι, ξεμελεδιασμένοι. Το σκρόφι έτρεμε, οι φτεροπλήμμες είχαν κοπάσει, τα πάντα περιέληγαν σ' ένα βαθύ κρημνολόφι, σε άργαυλους από ασημοδιάφωνες γάζες, σε τρύφλια σχεδόν βάναυσα που τους ορθοδυνούσαν ως τα μνύχια της γραφής τους".


 
 


 
 
 
 
 
Σημειώσεις: Ο Κορτάσαρ έγραψε τέσσερα μυθιστορήματα. Από αυτά έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας τα τρία: Τα Βραβεία, Το Κουτσό και Το βιβλίο του Μανουέλ. Το τρίτο στη σειρά μυθιστόρημα ("62. Modelo para armar"), ίσως και το πιο δύσκολο, παραμένει αμετάφραστο. Στην δεύτερη φωτογραφία, ο Κορτάσαρ με την τρίτη γυναίκα της ζωής του, Κάρολ Ντάνλοπ, η οποία πέθανε στα 36 της, το 1982, από κάποια ασθένεια του μυελού των οστών. Δύο χρόνια αργότερα πέθανε και ο Κορτάσαρ από λευχαιμία. Ωστόσο, η Ουρουγουανή φίλη τους Κριστίνα Πέρι Ρόσσι υποστήριξε ότι πέθαναν και δυο τους από AIDS. Ο Κορτάσαρ προς το τέλος της ζωής του ξαναγύρισε στην πρώτη του γυναίκα, την Αουρόρα Μπερνάντες (94 χρονών σήμερα), η οποία και τον κληρονόμησε. Στην τελευταία φωτογραφία ποζάρει μαζί της.