Κυριακή, 12 Απριλίου 2009

Ο Πύργος - 3

Φραντς Κάφκα, εκδ. Ροές, μτφ. Βασίλης Πατέρας.



"Παντού όπου η εξουσία θεοποιείται, παράγει αυτόματα τη δική της θεολογία. Παντού όπου συμπεριφέρεται σα Θεός, εγείρει θρησκευτικά συναισθήματα προς το πρόσωπό της".


Μίλαν Κούντερα












Ο Κ., ένας χωρομέτρης, φτάνει σε ένα χωριό, ύστερα από πρόσκληση του Πύργου, που δεσπόζει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, σε όλη την περιοχή. Όλες του οι προσπάθειες να επισημοποιήσει την πρόσληψή του ή να γίνει δεκτός από τον Κόμη αποβαίνουν άκαρπες. Άλλωστε του δηλώνουν ότι δεν χρειάζονται χωρομέτρη... Ενώ η απόπειρά του να φθάσει στον Πύργο καταλήγει σε αποτυχία.

"Με το βλέμμα του καρφωμένο στον Πύργο, ο Κ. κίνησε πάλι...μα ο δρόμος ήταν μακρύς. Ο δρόμος αυτός, ο κεντρικός δρόμος του χωριού, δεν έφτανε στο λόφο του Πύργου αλλά μόνο ως ένα σημείο εκεί κοντά, κι ύστερα, λες και γινόταν σκόπιμα αυτό, έστριβε σ' άλλη κατεύθυνση, και μολονότι δεν σε απομάκρυνε από τον Πύργο, δεν σ' έφερνε και πιο κοντά του. Ο Κ. περίμενε πως από στιγμή σε στιγμή ο δρόμος θα έστριβε προς τον Πύργο και μόνο τούτη η προσδοκία τον έκανε να συνεχίζει την πορεία του, κουρασμένος καθώς ήταν, δίσταζε ν' αφήσει το δρόμο και επιπλέον απορούσε με το μάκρος του χωριού που δεν έλεγε να τελειώσει, ξανά και ξανά μικρά σπιτάκια και παράθυρα σκεπασμένα με πάγο, χιόνι παντού κι ολόγυρα ούτε ψυχή..."

"Το χωριό αρχίζει να αποκτά ρευστό μέγεθος. Όσο και να προχωρεί εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα του, να μην μπορεί να βγει όχι γιατί έχασε το δρόμο αλλά γιατί το μέγεθος του χωριού μεταβάλλεται".Ενώ οι κάτοικοι τον αντιμετωπίζουν με εχθρότητα και καχυποψία, ο Κ. αγωνίζεται να γίνει αποδεκτός στη μικρή τους κοινωνία, να προσληφθεί ως δημόσιος υπάλληλος, να κάνει οικογένεια, να ριζώσει... Το κλειδί για την επιτυχία του φαίνεται να είναι ο Κλαμ (=πλάνη στα τσέχικα), ανώτερος υπάλληλος αλλά απρόσιτος σα θεός του Ολύμπου. Ωστόσο ο Κ. θα ερωτευθεί την σερβιτόρα Φρίντα, που ήταν ερωμένη του...

Εδώ σταματώ να αφηγούμαι την ιστορία του βιβλίου καθώς τίποτα απ' ό,τι έγραψα πιο πάνω δεν είναι βέβαιο ότι ισχύει. Δεν είναι μόνο το μέγεθος του χωριού ρευστό... αλλά και σχεδόν ο,τιδήποτε συμβαίνει σ' αυτό το μυθιστόρημα.





Έχεις την αίσθηση ότι η πραγματικότητα που μας περιγράφει αποτελείται από στρώσεις που η καθεμία τους αντί να διαφωτίζει την προηγούμενη, την αναιρεί ή την συσκοτίζει. Τα αινίγματα πληθαίνουν και όλα είναι τελικά υπό αμφισβήτηση. Ο αναγνώστης ως άλλος Κ. αγωνίζεται κι αυτός να προσεγγίσει (ξεκλειδώσει) τον "Πύργο" (Schloss=πύργος, κλειδαριά), όχι του χωριού αλλά του συγγραφέα.

"Κύριε χωρομέτρη... σας λέω ότι έχετε τρομερή άγνοια σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούν εδώ, μου 'ρχεται τρέλα όταν σας ακούω και συγκρίνω τις ιδέες σας και τα λεγόμενά σας με την πραγματικότητα. Κι αυτή την άγνοια δεν μπορείτε να την υπερβείτε απ' τη μια στιγμή στην άλλη κι ίσως να μην την υπερβείτε ποτέ..."


Ο Κ. μπορεί να είναι ο πρωταγωνιστής αλλά σίγουρα δεν είναι ο ήρωας του "Πύργου". Ο Κ. σταδιακά αποδέχεται το καθεστώς του Πύργου κι ο στόχος του περιορίζεται στο πώς θα γίνει μέρος του. Μόνο η Αμαλία, που ζει στο περιθώριο της κοινωνίας του χωριού γιατί περιφρόνησε έναν ανώτερο υπάλληλο σχίζοντας ένα άσεμνο γράμμα του, ηρωικά εναντιώθηκε κι έστρεψε την πλάτη της σ' αυτό το καθεστώς. Η τιμωρία , που πλήττει κι ολόκληρη την οικογένειά της, δεν έρχεται από τον Πύργο αλλά από τους συγχωριανούς τους που τους απομονώνουν.
"Όλοι μας ξέραμε ότι δε μας περίμενε κάποια συγκεκριμένη τιμωρία. Απλώς οι άνθρωποι άρχισαν να αποτραβιούνται από κοντά μας. Τόσο οι άνθρωποι του χωριού όσο και ο Πύργος. Ενώ όμως βλέπαμε τους συγχωριανούς μας να απομακρύνονται, απ' τον Πύργο δε βλέπαμε το παραμικρό... Κι αυτή η σιωπή ήταν το χειρότερο".


Λένε πως όταν ο Κάφκα διάβαζε στους φίλους του κάποια κεφάλαια από τα μυθιστορήματά του, γελούσαν όλοι, μαζί κι ο ίδιος. Ενώ ο Φίλιπ Ροθ φαντάζεται ότι γυρίζεται μια ταινία με όσα γίνονται στον "Πύργο". Ο Γκράουτσο Μαρξ στο ρόλο του Κ., με τον Τσίκο και τον Χάρπο στους ρόλους των δίδυμων βοηθών του. Κι αναμφίβολα έχει δίκιο. Είναι αμέτρητες οι κωμικές σκηνές στο βιβλίο. Αλήθεια όμως, πόσοι στην εποχή μας γελάνε μ' αυτές;
"Ο χωρομέτρης βρίσκεται κλεισμένος μέσα στη φάρσα της ίδιας του της ζωής όπως ένα ψάρι στο ενυδρείο. Δεν βρίσκει πού είναι το αστείο. Πράγματι, μια φάρσα δεν είναι αστείο παρά γι' αυτούς που βρίσκονται μπροστά στο ενυδρείο. Το καφκικό αντίθετα μας εισάγει στο εσωτερικό, στα έγκατα μιας φάρσας, στη φρικαλεότητα του κωμικού".







Σημειώσεις: Ο πίνακας είναι του Τζιόρτζιο ντε Κίρικο (ο Πύργος). Τα αποσπάσματα με τους μπλε χαρακτήρες είναι του Μίλαν Κούντερα, από το βιβλίο του "Η τέχνη του μυθιστορήματος" (εκδ. Εστία). Το απόσπασμα με τους πράσινους χαρακτήρες είναι από σχόλιο που έκανε η Πόλυ Χατζημανωλάκη για το βιβλίο, στην προηγούμενη ανάρτηση μου. Αξιόλογη παρουσίαση του βιβλίου υπάρχει στο ιστολόγιο "ανάγνωση", από την Χ. Παπαγγελή.Στις φωτογραφίες: ο Κάφκα στην Πράγα και ο Κάφκα με μια από τις αδελφές του. (20/20)

10 σχόλια:

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Αγαπητέ Ναυτίλε,

Ευχαριστώντας σε για την αναφορά στην «χωρομετρική/λαβυρινθική» ανάγνωση του Πύργου σε σχόλιό μου στον Πύργο –ΙΙ, θα ήθελα να συμβάλω αυτή τη φορά με μια διαφορετική προσέγγιση.

«Η ευτυχία μου είναι, σκέπτομαι, ζήτημα ύψους» είχε πει ο Καρυωτάκης.

Θα ήθελα λοιπόν να σταθώ σε αυτή την οπτική γωνία, του πώς δηλαδή αντικρίζει κανείς τον Πύργο από χαμηλά και κοιτώντας προς τα πάνω για να υποστηρίξω πως - σε συνδυασμό με τη μη – ορατότητα που αναφέρει ο Βαγγέλης στο σχόλιό του στο Πύργος – Ι – αυτό σημαίνει μια «ψευδή» Γη της Επαγγελίας, μια διάψευση των προσδοκιών αυτού που πλησιάζει τον Πύργο.

Αρχίζω πάλι από τις πρώτες γραμμές της «Άφιξης»:

«Ο λόφος του Πύργου δε φαινόταν. Καταχνιά και σκοτάδι τον τύλιγαν από παντού».

Και μετά:

«[…] Ο Κ. στάθηκε κάμποση ώρα στην ξύλινη γέφυρα που οδηγεί απ’ τη δημοσιά στο χωριό, με το β λ έ μ μ α ψ η λ ά, στο α π α τ η λ ό κενό»

Μια παρόμοια περίπτωση προσέγγισης στην «ψευδή» Γη της Επαγγελίας, όπου επίσης η θέαση δυσχεραίνεται από την Κ α τ α χ ν ι ά, περιγράφεται στο Ταξίδι στην άκρη της νύχτας του Σελίν, όταν ο ήρωάς του, ο Μπαρνταμού φτάνει στη Νέα Υόρκη:

«…ήταν τόσο παράξενο αυτό που ανακαλύπταμε ξάφνου μέσα στην καταχνιά, που στην αρχή αρνηθήκαμε να το πιστέψουμε…[…] Φανταστείτε πως ήταν ορθή η πόλη τους ολόισια. Η Νέα Υόρκη είναι μια πόλη ορθή…»

Δεν θα επανέλθω σε όλη τη συζήτηση που είχε γίνει στο Ναυτίλο για την παραπλανητική όψη της Νέας Υόρκης – υπόγειες τουαλέτες στα έγκατα τις πόλης – τα «δεν ήξερα που πήγαινα» του Σελίν και τα «λοξοδρόμησα» που παρόμοια αναφέρονται και στον Πύργο.

Αυτή η όρθια – η ντούρα πόλη – του Σελίν όπως και η πόλη του Πύργου στο λόφο του Κάφκα, είναι η α ν τ ε σ τ ρ α μ μ έ ν η Γη της Επαγγελίας, η «ψευδής» Γη Χαναάν. Τη πραγματική Χαναάν την β λ έ π ε ι από ψηλά (αντίθετα με το Σελίν και τον Κάφκα) ο Μωυσής από την κορυφή Φασγά του όρους Ναβαύ, λίγο πριν πεθάνει.
Και την βλέπει κ α θ α ρ ά και όχι θαμπά, παρά το ιδιαίτερα προχωρημένο της ηλικίας του.
Όπως διαβάζουμε στο Δευτερονόμιο: ΛΔ΄7 «ουδέ ημαυρώθησαν οι οφθαλμοί αυτού, ουδέ εφθάρησαν τα χελώνια αυτού» (δεν σκοτείνιασαν τα μάτια του ούτε μειώθηκε η δύναμή του).

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Είναι κανείς εδώ;

Από το Πανδοχείο της Γέφυρας, όπου θα καταλύσουμε σε λίγο, και θα αντικρύσουμε το Μαίναλο απο χαμηλά, θα σας επισκέπτομαι - ελπίζω - εικονικά.

Καλές γιορτές σε όλους.

stavlos είπε...

Μιας και πρόκειται πολύ σύντομα να περάσω μια βολτίτσα από την Πράγα, η εκτενής αναφορά σου στον Πύργο συγχρονίζεται τέλεια με την ανάγκη να επαναφέρω μερικούς από τους πολλούς (πάρα πολλούς, μη απαριθμίσημους) προβληματισμούς που δημιουργούνται σε κάθε αναγνώστη του Κάφκα. Εννοώ ότι όσο και να προσπαθείς να τον αντιμετωπίσεις στο πλαίσιο μιας ενιαίας και ολιστικής ανάλυσης, κάθε φορά αναφύονται απόψεις, ιδέες, υποψίες μιας βαθύτερης ή διαφορετικής σημασίας, κάτι που σου έχει ξεφύγει.
Αυτό είναι που ήθελα και να επισημάνω, σαν κάτι που αγγίχτηκε αλλά τελικά προσπεράστηκε, νομίζω, από την κουβέντα σας. Το έργο του Κάφκα έχει πυροδοτήσει όσο ελάχιστα ένα πολυπληθές σύνολο διαφορετικών αναγνώσεων (μαρξιστικές, υπαρξιστικές, θεολογικές, ψυχαναλυτικές, σιωνιστικές κ.λ.π.κ.λ.π.κ.λ.π.). Τι είναι αυτό το εσωτερικό στοιχείο του καφκικού έργου που κατάφερε να προκαλέσει το ενδιαφέρον για τόσες πολλές προσεγγίσεις από τόσο διαφορετικές θεωρητικές παραδόσεις;
Μα φυσικά το γεγονός ότι τα μυθιστορήματά του αποτελούν μια διήγηση συγχρονικής πολλαπλότητας. Θέλω να πω ότι ενώ τα μυθιστορήματά του (ειδικά ο Πύργος) απότελούν ένα σφιχτοδεμένα δομημένο όλο, είναι πλασμένα έτσι ώστε θαρρείς πως σκοπεύουν να αναδείξουν αντιφάσεις. Γίνεται έτσι φανερή μια ιδιότητα του έργου που τονίζει την εβραϊκή ταυτότητα του συγγραφέα: λόγος που υπογραμμίζει τις αντιφατικές θέσεις που συνυπάρχουν σε μια κατάσταση. Χωρίς να ενδιαφέρομαι εδώ να αναφερθώ σε κάποια συγκεκριμένη εβραϊκή ανάγνωση του Κάφκα, επισημαίνω ότι αυτό είναι ένα στοιχείο που θεωρείται από κάποιους χαρακτηριστικό της εβραϊκής φιλολογίας. Όπως και ότι σε μια ταλμουδική ερώτηση δεν υφίσταται κάποια απάντηση, μόνο νέες ερωτήσεις. Έτσι και στον Πύργο. Δεν υπάρχει, δηλαδή, απάντηση, ή καλύτερα, υπάρχει απόκριση που όμως δεν περιέχει αποφάνσεις παρα μόνο την κρυφή δυνατότητα να τοποθετήσει τον αναγνώστη προ του παραλόγου. Εξού και η πληθώρα ανομοιογενών αναγνώσεων: αντιφατικές αποφάνσεις του κειμένου (που όμως δεν συνιστούν απαντήσεις) και ανομοιογενείς ερμηνευτικές αναγνώσεις αυτών από τους αναγνώστες.

ναυτίλος είπε...

Προς Πόλυ... Κάνα πύργο έχει εκεί, στο Μαίναλο;
Με εκπλήσσεις με τις διακειμενικές σου αναγνώσεις! Όντως όταν διαβάζεις το έργο το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό είναι μια "γη της επαγγελίας" και η διάψευση που ακολουθεί...
Καλό Πάσχα να έχετε!
ΥΓ. Εδώ είμαστε αλλά για λίγο ακόμη... Αύριο φεύγουμε για ένα δεκαήμερο στη Βαρκελώνη.

ναυτίλος είπε...

Προς σταβλο... έχεις απόλυτο δίκιο... Αμέτρητοι τρόποι ανάγνωσης. Πολλοί περισσότεροι από κάθε άλλο βιβλίο του. Και να σου πω κάτι ; Δεν θα με ενοχλούσε καθόλου αν υποστήριζε κάποιος ότι ο Κάφκα είχε κατά νου να σταματήσει το μυθιστόρημά του εκεί που το σταμάτησε. Στη μέση μιας πρότασης και στην αρχή μιας ακόμη προσπάθειάς του να ριζώσει... ως σταβλίτης πια...
Περισσότερο με εντυπωσίασε αυτό που είπα και στην ανάρτηση: οι συνεχείς κι εξαντλητικές αλλά διαφορετικές ερμηνείες πράξεων , κινήτρων , γεγονότων... όπως και το ιδιόμορφο χιούμορ της αφήγησης.
Αναμφίβολα κάποιος που κατέχει την εβραϊκή παράδοση θα έβλεπε πράγματα που εγώ τουλάχιστον μπορεί να μην αντιλήφθηκα καν. Ωστόσο μου ήρθαν στο νου πολλές παρατηρήσεις του Αουερμπαχ για τους τρόπους της βιβλικής αφήγησης καθώς διάβαζα τα εύστοχα σχόλιά σου.

βαγγελης ιντζιδης είπε...

Γράφοντας, γράφοντας στην ανάρτηση Πύργος 2και Πύργος 1 κατάλαβα προς τελικά υπομνηματίζω επί υπομνηματισμών και πάει λέγοντας.
Παρασυρμένος από τις καφκικές διερωτήσεις του ίδιου ως άλλου της απάντησης ως ερώτησης κ.ο.κ.
Πράγματι ταλμουδ και τορά είναι ένα από τα νήματα της καφκικής ανάγνωσης αλλά στον Κάφκα τα νήματα αυτά (θαρρώ φορές) πως μας εισάγουν στον Μινώταυρο - σε αυτό τον Νόμο, τον Πατέρα ή το Θεό που δοκιμάζει και μένουμε μετέωροι ως προς τις διαθέσεις μας...γιατί ξέρουμε πως αν επιδιώξουμε να εξοντώσουμε τον Νόμο, τον Πατέρα, το Θεό (μιλώ μέσα από και για τους συμβολισμούς των όρων αυτών)ίσως δεν θα δυνάμεθα να υπάρχουμε...Αλλά αν δεν υπάρχουμε δεν μπορούμε και να υπάρχουμε αντί του Νόμου, του Πατέρα του Θεού...
΄Ισως για αυτό μια περισσότερη ¨παρήγορη"(δεν είναι ακριβώς η λέξη που ψάχνω) ανάγνωση του Κάφκα είναι η ανάγνωση - για μένα πάντα - της ανάγνωσης ενός κόσμου που βρίσκεται στο ανάμεσα των κόσμων...η ανάγνωση εκείνου που δεν είναι ακόμη η κανονικότητα αλλά επιζητεί να υπάρχει έξω από τη νόρμα στα καταφύγια των υβριδίων αυτών που δημιουργεί ο Κάφκα για να ανασάνουν πριν την αιμόπτυση.
Ας είναι
ΓΙΑ ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΧΑΙΡΕΤΙΖΩ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥ ΧΑΤΖΗΜΑΝΩΛΑΚΗ
ΚΑΙ ΧΑΙΡΕΤΙΖΩ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΑΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΑΒΛΟΥ
(είδα και την ιστοσελίδα του ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΟΥΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΥΤΟ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ - που έχω κι εγώ - εκλεκτικές συγγένειες ίσως)
ΝΑ ΕΙΣΤΕ ΟΛΟΙ ΚΑΛΑ
ΟΠΟΥ ΚΙ ΑΝ ΕΙΣΤΕ
ΑΡΚΕΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΝΑ ΜΗΝ ΔΙΑΤΡΕΞΟΥΝ ΤΑ ΤΡΕΝΑ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΥ
(τρένα του αφανισμού που μετέφεραν και την Ευρώπη (την οικογένεια ) του Κάφκα)
Βαγγέλης Ιντζίδης

βαγγελης ιντζιδης είπε...

Mπορεί Ο Νεύτωνας να ένωσε τους νόμους του ουρανού με τους νόμους της γης όταν είδε (αν είναι αλήθεια) το μήλο να πέφτει και διατύπωσε τα περί της βαρύτητας αλλά ανάμεσα στον ουρανό και τη γη είναι το υποκείμενο. Και το υποκείμενο την εποχή που επινοείται και νοείται εκ νέου (εποχή του Ντεκάρτ και του Νεύτωνα) την ίδια εποχή εκκινεί ο αφανισμός του.
Μήπως ό Πύργος είναι εκεί για να κρατά έναν χώρο για το υποκείμενο
καθώς κάθετα κρατά μια ¨αόρατη¨απόσταση ανάμεσα σε ουρανό και γη
έως ότου πράγματι επιτεθούμε από τη γη προς τον ουρανό (κατά ΄τη μεταφορά - όπως τώρα τη θυμάμαι - του Καρόλου Μάρξ)
Ισως
Β.ι.

ναυτίλος είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
ναυτίλος είπε...

Προς Βαγγέλη... Ο κάθε Πύργος (και κυριολεκτώ όταν λέω ο κάθε πύργος) είναι είτε μια προσπάθεια ανύψωσης προς τον ουρανό είτε μια προσπάθεια απομάκρυνσης από τη "γη".
Ο Πύργος της Βαβέλ είναι από τους πιο πλούσιους σε συμβολισμούς μύθους.
Πραγματικά όμως με εντυπωσίασες με το σχόλιό σου:
"Μήπως ό Πύργος είναι εκεί για να κρατά έναν χώρο για το υποκείμενο
καθώς κάθετα κρατά μια ¨αόρατη¨απόσταση ανάμεσα σε ουρανό και γη
έως ότου πράγματι επιτεθούμε από τη γη προς τον ουρανό"
Καλό σου Πάσχα!

disa είπε...

85cc免費影片,免費影片,免費小遊戲,免費遊戲,小遊戲,遊戲,好玩遊戲,好玩遊戲區,A片,情趣用品,遊戲區,史萊姆好玩遊戲,史萊姆,遊戲基地,線上遊戲,色情遊戲,遊戲口袋,我的遊戲口袋,小遊戲區,手機遊戲,貼圖,A片下載,成人影城,愛情公寓,情色貼圖,情色,色情網站,色情遊戲,色情小說,情色文學,色情,aio交友愛情館,色情影片,臺灣情色網,寄情築園小遊戲,情色論壇,嘟嘟情人色網,情色視訊,愛情小說,言情小說,一葉情貼圖片區,情趣用品,情趣,色情漫畫,情色網,情色a片,情色遊戲,85cc成人片,嘟嘟成人網,成人網站,18成人,成人影片,成人交友網,成人貼圖,成人圖片區,成人圖片,成人文章,成人小說,成人光碟,微風成人區,免費成人影片,成人漫畫,成人文學,成人遊戲,成人電影,成人論壇,成人,做愛,aio,情色小說,ut聊天室,ut聊天室,豆豆聊天室,聊天室,尋夢園聊天室,080視訊聊天室,免費視訊聊天,哈啦聊天室