Η γυναίκα της άμμου - 2

Κόμπο Αμπέ , εκδ. Άγρα , μτφ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος .

Κάποια μέρα του Σεπτέμβρη , ένας δάσκαλος , συλλέκτης εντόμων εξαφανίζεται χωρίς ν' αφήσει ίχνη . Ψάχνοντας ένα σπάνιο έντομο κατέληξε σ' ένα αλλόκοτο μικρό παραθαλάσσιο χωριό χαμένο στους αμμόλοφους . Τα λιγοστά του σπίτια ήταν χωμένα στις βαθιές κοιλότητες της άμμου και μπορούσες να τα προσεγγίσεις μόνο με ανεμόσκαλες . Εξαναγκασμένος να διανυκτερεύσει σε ένα απ' αυτά αποκλείεται εκεί από τους κατοίκους του χωριού και υποχρεώνεται να συζεί με μια χήρα χωρική . Για να επιβιώσει αγωνίζεται ως Σίσυφος μαζί της ενάντια στην αδηφάγο , πανταχού παρούσα άμμο , που απειλεί να καταβροχθίσει όχι μόνο την κατοικία αλλά κι αυτούς τους ίδιους.

"Αυτό το σπίτι είναι πια μισοπεθαμένο...Τα μισά σπλάχνα του είχαν ξεσκιστεί και είχαν φαγωθεί από τα πλοκάμια της άμμου , που ρέει αδιάκοπα...Της άμμου που , εκτός από τον μέσο όρο του 1/8 του χιλιοστού , δεν έχει καν δικό της σχήμα... Κι όμως , κανένα πράγμα δεν μπορεί να αντισταθεί σ' αυτή την άμορφη , καταστροφική δύναμη... Ή , ακριβώς το ότι δεν έχει μορφή , είναι ίσως η ύψιστη έκφραση δύναμης ..."

"Η γυναίκα της άμμου" είναι ένα καφκικό μυθιστόρημα με τρεις πρωταγωνιστές :Τον Τζούνπεϊ ,τη γυναίκα και την άμμο .Μία άμμος φυλακή , μία άμμος που μπαίνει στο φαγητό , στο στόμα ,στα σώματα , στα ρούχα ,στο σπίτι και που απειλεί να σαπίσει τα πάντα.

"Ήταν ξαπλωμένη ανάσκελα...Εκτός από το πρόσωπό της , είχε εκτεθειμένο όλο το υπόλοιπο σώμα ...Ήταν καλυμμένο σ' όλη του την επιφάνεια με ένα επίχρισμα λεπτής άμμου , που έκρυβε τις λεπτομέρειες , τονίζοντας έτσι τις γυναικείες καμπύλες. Έμοιαζε σα να ήταν κάποιο άγαλμα επιχρυσωμένο με άμμο."

Μία άμμος "πανδαμάτωρ" σαν το χρόνο ή αναπόδραστη σαν το πεπρωμένο που όσο κι αν αγωνιζόμαστε , ό,τι κι αν σκαρφιστούμε δεν μπορούμε να του ξεφύγουμε .

"Θέλω να πω , τελικά, ότι ο κόσμος είναι κάτι σαν άμμος... Την άμμο , αν τη σκεφτούμε στη στατική της κατάσταση , δεν μπορούμε να συλλάβουμε την ουσία της... Δεν είναι ότι η άμμος ρέει , στην πραγματικότητα , μάλλον η ίδια η ροή είναι η άμμος..."

Ο δάσκαλος ένας ορθολογιστής , λάτρης της επιστήμης και των παροχών που εξασφαλίζει το σύγχρονο κράτος στους πολίτες του , βρίσκεται παγιδευμένος σαν έντομο σε ένα παράλογο σύμπαν.

"Όμως όχι , παρ' όλ' αυτά δεν μπορεί , είναι αδύνατο . Αυτό που συμβαίνει παραείναι έξω από κάθε φαντασία . Είναι δυνατόν να 'πιασαν σε μια παγίδα , να αιχμαλώτισαν σα να 'ταν κανένα ποντίκι ή έντομο , έναν ολόκληρο άνθρωπο ; Έναν άνθρωπο με κανονικό οικογενειακό μητρώο , δουλειά , που πληρώνει τους φόρους του , που διαθέτει βιβλιάριο υγείας ; Όχι , απίστευτο . Είναι ίσως κάποιο λάθος , είναι σίγουρα λάθος. Δεν μπορεί να σκεφτεί ότι πρόκειται για τίποτε άλλο παρά για λάθος ."

Προσπαθεί συνεχώς με όπλο τη λογική να ερμηνεύσει τα πάντα γύρω του αλλά αποτυγχάνει . Σχεδιάζει με κάθε λεπτομέρεια τις αποδράσεις του αλλά η άμμος καταβροχθίζει κάθε του απόπειρα . Μήπως τελικά πρέπει να γίνει σαν τα έντομα της ερήμου που είναι υποχρεωμένα να προσαρμοστούν όσο καλύτερα μπορούν για να επιβιώσουν ; Μήπως το να αποδεχτεί το παράλογο της ζωής του είναι ο μόνος τρόπος για να συμφιλιωθεί με το πεπρωμένο του ;

Ο Κόμπο Αμπέ (1924-1993) ήταν ο πρώτος Ιάπωνας συγγραφέας που χρησιμοποίησε ,ευρύτατα, θέματα της λογοτεχνίας της Δύσης επηρεασμένος από τον Κάφκα ,τον Υπαρξισμό , το θέατρο του Παραλόγου και την επιστημονική φαντασία . Ωστόσο η γραφή του είναι καθαρά ιαπωνική.Η αριστουργηματική "γυναίκα της άμμου" (Suna no Onna - 1962) είναι το πιο γνωστό του μυθιστόρημα.

Και καθώς η ανάρτηση αυτή ξεκίνησε με κινηματογράφο οφείλει να τελειώσει μ' αυτόν.Το 1964 το Βραβείο των Κριτικών στις Κάννες το κέρδισε ο Τεσιγκαχάρα Χιρόσι (1927-2001) με μια από τις κλασικότερες ταινίες του ιαπωνικού κινηματογράφου "Η γυναίκα της άμμου" σε μουσική του Τόρου Τακεμίτσου .

Σημείωση:Η φωτογραφία που κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου είναι του Τσέχου Drtikol. Οι υπόλοιπες είναι από την ταινία . Η μετάφραση του βιβλίου έχει γίνει από τα ιαπωνικά και ο Παπαλεξανδρόπουλος είναι ο δεύτερος μεταφραστής μετά τον Ευαγγελίδη που μεταφράζει απ' αυτή τη γλώσσα .Έχει επίσης μεταφράσει , εξαιρετικά διηγήματα του Ουέντα Ακινάρι και του Σίγκα Ναόγια σε δύο αφιερώματα του περιοδικού"Πλανόδιον". (19/20)

Η γυναίκα της άμμου - 1

Κόμπο Αμπέ , εκδ. Άγρα , μτφ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος.

Η ερωτική μου σχέση με την ιαπωνική λογοτεχνία ξεκίνησε από τον ιαπωνικό κινηματογράφο . Στα φοιτητικά μου χρόνια σύχναζα στο Στούντιο , στην Αλκυονίδα και στο Έμπασσυ ... Σε κάθε κινηματογραφικό αφιέρωμα έμπαινα στις αίθουσες μέρα κι έβγαινα νύχτα .

Η πρώτη ταινία που είδα από τη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου ήταν το συγκλονιστικό "Ουγκέτσου Μονογκατάρι" (1953) ή όπως μεταφράζεται στα ελληνικά "Ιστορίες του χλωμού φεγγαριού μετά τη βροχή" του Κένζι Μιζογκούτσι . Από τότε το είδα κι άλλες φορές και κάθε φορά συγκλονιζόμουνα σα να ήταν η πρώτη .

"Στην ταινία αυτή ο Μιζογκούτσι μας μιλάει για τα πιο απλά πράγματα : τη ζωή , αλλά και το θάνατο , αφού είναι αδύνατο ν' ασκηθεί η τέχνη του ζην χωρίς να υπεισέλθει η σκέψη του θανάτου. Κι έχει τη λεπτότητα να μας μιλά γι' αυτά με οικειότητα , χωρίς μεγαλοστομίες και στόμφο . Με τη μεγαλύτερη δυνατή φυσικότητα φέρνει κοντά μας τα πράγματα όπως στ' αλήθεια είναι ...Έργο αντάξιο του ανθρώπου , το Ουγκέτσου σαν την Οδύσσεια σκιαγραφεί τον ιδεατό άνθρωπο πάνω στο προαιώνιο αρχέτυπο της περιπλάνησης " (Philippe Demonsablon).

Η δεύτερη ταινία της "χρυσής" μου τριλογίας είναι το "Επίσκεψη στο Τόκυο" (1953) του Γιασουζίρο Όζου . Όπως εύστοχα έγραφε ο Βασίλης Ραφαηλίδης :

"Μια μεγαλειώδης ταινία , μια σπουδή στην έννοια της μοναξιάς αλλά και μια άσκηση θανάτου . Όπου ο ήρεμος και φυσιολογικός θάνατος είναι αυτός που έρχεται σα φυσική και λογική συνέπεια της ανυπαρξίας εγωισμού για να συνειδητοποιήσουμε πως η γλοιώδης αδυναμία του να πεθάνεις όπως έλεγε ο Μπαρτ είναι μια τυπικότατα δυτική διαστροφή".

Η τρίτη ήταν το Μανταντάγιο (1993) που στη γλώσσα μας σημαίνει "Όχι ακόμη" , το κύκνειο άσμα του Ακίρα Κουροσάβα . Η πιο ιαπωνική ταινία του . Άλλη μια άσκηση θανάτου αλλά και ζωής .

Μετά από αυτά μπορεί εύκολα να φανταστεί κανείς την αδημονία μου να διαβάσω ιαπωνική λογοτεχνία . Για πολύ καιρό έβλεπα να κυκλοφορούν βιβλία σε ράφια βιβλιοπωλείων αλλά κανένα δεν ήταν μεταφρασμένο από τα ιαπωνικά . Μέχρι που ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης μετέφρασε για τις εκδόσεις Άγρα "Το Κλειδί"(19/20) του Τζουνιτσίρο Τανιζάκι (1886-1965).

Ένα αριστουργηματικό μυθιστόρημα που αναπτύσσεται με τη μορφή δύο ημερολογίων που κρατούν αντιστοίχως ο άντρας και η γυναίκα, παντρεμένοι χρόνια και κουρασμένοι. Από ένα σημείο και μετά, ο καθένας προορίζει το ημερολόγιο για την κρυφή ανάγνωση από τον άλλο, με σκοπό να τον ερεθίσει αλλά και για να τον πληγώσει. Η διαφορά που δημιουργείται ανάμεσα στα δύο ημερολόγια δημιουργεί μια συνεχή ένταση και μας κάνει να γινόμαστε συνένοχοι του ενός ή του άλλου από τους συζύγους .

Στη συνέχεια διάβασα τον "Παράμεσο"(17/20) της Γιόκο Ογκάουα με τον κύριο Ντεσιμάρου , τον ταριχευτή των αναμνήσεων.Ένα αλλόκοτο αλλά απείρως γοητευτικό αφήγημα ,όπως άλλωστε και τα επόμενα δικά της :"Η πισίνα των καταδύσεων" , "Ο κοιτώνας" και το "Ημερολόγιο εγκυμοσύνης"(17/20).