Καλή χρονιά !

Δεν υπάρχουν διέξοδοι για να επιλέξει κανείς. Η διέξοδος είναι κάτι που το επινοείς. Και καθένας, όταν επινοεί τη διέξοδό του, επινοεί τον εαυτό του. Ο άνθρωπος είναι κάτι που επινοείται κάθε μέρα.

Ζαν Πωλ Σαρτρ

Σημειώσεις: Το σχέδιο είναι του Paolo Ghezzi, ο οποίος έχει εικονογραφήσει θαυμάσια δύο βιβλιαράκια του Φερνάντο Πεσσόα για τις εκδόσεις Νεφέλη (Ο Οδοιπόρος & Η ώρα του διαβόλου). Το απόσπασμα του Σαρτρ είναι από το δοκίμιο: Τι είναι η λογοτεχνία; (εκδ. Μεταίχμιο σε μετάφραση Ευγενίας Τσελέντη).

Οι αρραβώνες του κυρίου Ιρ - 1

Ζωρζ Σιμενόν, εκδ. Άγρα, μτφ. Αργυρώ Μακάρωφ.



"Η κόλαση είναι οι άλλοι"

Ζαν-Πωλ Σαρτρ

Τελειώνοντας την ανάγνωση του μυθιστορήματος του Σιμενόν μου ήρθε αυτόματα στο νου η παραπάνω εμβληματική φράση, που προέρχεται από το θεατρικό έργο του Σαρτρ, "Κεκλεισμένων των θυρών" (1943): Τρία άγνωστα μεταξύ τους πρόσωπα, από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, βρίσκονται μετά το θάνατό τους κλεισμένα σ' ένα δωμάτιο με το φως πάντα αναμμένο, όπου πρέπει να συμβιώνουν αναγκαστικά και για πάντα. Σύντομα διαπιστώνουν ότι πρόκειται για μια σύγχρονη κόλαση χωρίς βασανιστές ή δήμιους. Κανείς τους δεν μπορεί να ξεφύγει από το βλέμμα και την κρίση των άλλων δύο. Και το χειρότερο είναι, ότι δεν υπάρχει δυνατότητα ούτε δολοφονίας ούτε αυτοκτονίας καθώς είναι ήδη νεκροί... καταδικασμένοι να ζουν μαζί, αιώνια, κεκλεισμένων των θυρών.

"Μια στιγμή... κατάλαβα... Ξέρω γιατί μας έβαλαν μαζί... Δεν υπάρχουν σωματικά βασανιστήρια, έτσι δεν είναι; Κι όμως είμαστε στην κόλαση. Και δεν πρόκειται να 'ρθει κανένας άλλος. Κανένας. Θα μείνουμε μόνοι και οι τρεις μαζί ως την αιωνιότητα. Έτσι δεν είναι; Κάποιος όμως λείπει από δω μέσα. Ο δήμιος... Ε, λοιπόν, έκαναν οικονομία στο προσωπικό. Αυτό είναι όλο. Οι πελάτες θα εξυπηρετούνται μόνοι τους, όπως στα εστιατόρια σελφ-σέρβις... Ο δήμιος είναι ο καθένας από μας για τους άλλους δύο".

Αν ο Σαρτρ για την κόλασή του αρκέστηκε σ' ένα δωμάτιο και τρία πρόσωπα, ο Σιμενόν 10 χρόνια νωρίτερα, το 1933, στους αριστουργηματικούς "Αρραβώνες του κυρίου Ιρ", χρειάστηκε μια ολόκληρη γειτονιά με τους κατοίκους της, στη Βιλζουίφ στο Παρίσι. Σύμφωνα με τον Γάλλο υπαρξιστή φιλόσοφο, ως ζωντανοί οριζόμαστε από τους Άλλους, από το ανελέητο βλέμμα τους που αποκαλύπτει την ασχήμια μας ή τις ντροπές μας. Ωστόσο μπορούμε να έχουμε την ψευδαίσθηση ότι οι Άλλοι δεν μας βλέπουν αληθινά όπως είμαστε. Σύμφωνα όμως με τον δαιμόνιο Βέλγο συγγραφέα οι άλλοι ποτέ δεν μπορούν να μας δουν αληθινά όπως είμαστε. Αργά ή γρήγορα αυτό γίνεται αντιληπτό εκμηδενίζοντας κάθε ελπίδα πραγματικής επικοινωνίας ή αλληλοκατανόησης. Κι έτσι κατασκευάζεται η δική του κόλαση.







Σημείωση: Ο πίνακας είναι του Εδουάρδου Σακαγιάν. Παρακάτω μια διάσημη φωτογραφία του Σαρτρ από τον Λιθουανό φωτογράφο Antanas Sutkus, του 1965 και στην τελευταία φωτογραφία ο Σιμενόν. Η φράση του Σαρτρ στα γαλλικά είναι: L' Enfer, c'est les autres. Στα ελληνικά το "Κεκλεισμένων των θυρών" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αιγόκερως.